Bảo hộ thiết kế bố trí mạch tích hợp: 2 điều kiện, thời hạn 3 mốc sớm nhất

Thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn (TKBT) là đối tượng sở hữu công nghiệp phải đăng ký mới được bảo hộ — khác với quyền tác giả phát sinh tự động. Đơn đăng ký được nộp tại Cục Sở hữu trí tuệ. Điểm đặc biệt nhất của TKBT là cách tính thời hạn bảo hộ: lấy mốc sớm nhất trong 3 mốc, chứ không đơn giản là “10 năm”. Bài viết giải thích điều kiện, thời hạn và thủ tục theo Luật SHTT (văn bản hợp nhất 67/VBHN-VPQH), Nghị định 100/2026/NĐ-CP và Thông tư 10/2026/TT-BKHCN.

1. Thiết kế bố trí là gì?

Luật SHTT (Điều 4, VBHN 67/2026) định nghĩa thiết kế bố trí là cấu trúc không gian của các phần tử mạch và mối liên kết các phần tử đó trong mạch tích hợp bán dẫn. TKBT là đối tượng sở hữu công nghiệp — quyền chỉ phát sinh khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký theo thủ tục đăng ký, không phát sinh tự động như quyền tác giả.

2. Chỉ 2 điều kiện bảo hộ (Điều 68)

Theo Điều 68, thiết kế bố trí được bảo hộ nếu đáp ứng đồng thời 2 điều kiện:

Tính nguyên gốc (Điều 70): là kết quả lao động sáng tạo của chính tác giả; chưa được những người sáng tạo thiết kế bố trí và những nhà sản xuất mạch tích hợp bán dẫn biết đến một cách rộng rãi tại thời điểm tạo ra thiết kế. Trường hợp thiết kế là sự kết hợp các phần tử, các mối liên kết thông thường — chỉ được coi là có tính nguyên gốc nếu toàn bộ sự kết hợp đó có tính nguyên gốc;
Tính mới thương mại (Điều 71): chưa được khai thác thương mại tại bất kỳ nơi nào trên thế giới trước ngày nộp đơn đăng ký.

Ân hạn 2 năm (Điều 71.2): thiết kế bố trí không bị coi là mất tính mới thương mại nếu đơn đăng ký được nộp trong thời hạn 02 năm kể từ ngày thiết kế được người có quyền đăng ký (Điều 86) hoặc người được người đó cho phép khai thác nhằm mục đích thương mại lần đầu tiên tại bất kỳ nơi nào trên thế giới. Đây là “cửa sổ an toàn” cho doanh nghiệp đã đưa chip ra thị trường trước khi kịp nộp đơn.

3. Thời hạn bảo hộ = mốc SỚM NHẤT trong 3 mốc (Điều 93.5)

Theo Điều 93.5, Giấy chứng nhận đăng ký TKBT có hiệu lực từ ngày cấp và chấm dứt vào ngày sớm nhất trong số những ngày sau:

(a) Kết thúc 10 năm kể từ ngày nộp đơn;
(b) Kết thúc 10 năm kể từ ngày thiết kế bố trí được khai thác thương mại lần đầu tiên tại bất kỳ nơi nào trên thế giới;
(c) Kết thúc 15 năm kể từ ngày tạo ra thiết kế bố trí.

Ví dụ: nếu thiết kế được tạo ra năm 2020, khai thác thương mại lần đầu năm 2022 và nộp đơn năm 2023, thì 3 mốc lần lượt là 2033, 2032 và 2035 — thời hạn bảo hộ chấm dứt năm 2032 (mốc sớm nhất). Không được viết gọn thành “bảo hộ 10 năm” — cách tính đúng luôn phải so sánh cả 3 mốc.

4. Chỉ thẩm định hình thức — nhanh nhưng không “chắc”

Đơn đăng ký TKBT chỉ được thẩm định hình thức, không thẩm định nội dung (Điều 40–42 Thông tư 10/2026/TT-BKHCN) — về nguyên tắc, văn bằng được cấp nhanh hơn so với sáng chế. Tuy nhiên, chính vì không thẩm định nội dung nên văn bằng TKBT có thể bị tranh chấp hoặc bị hủy bỏ hiệu lực sau khi cấp nếu thiết kế thực tế thiếu tính nguyên gốc. Doanh nghiệp cần tự đánh giá kỹ điều kiện bảo hộ trước khi nộp đơn, thay vì trông chờ vào khâu thẩm định.

5. Hồ sơ đăng ký

Theo Nghị định 100/2026/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 65/2023/NĐ-CP, có hiệu lực từ 01/4/2026) và Thông tư 10/2026/TT-BKHCN, hồ sơ đăng ký TKBT gồm:

Tờ khai đăng ký (Mẫu số 06, Phụ lục I Nghị định 65/2023/NĐ-CP sau sửa đổi);
Bộ ảnh chụp/bản vẽ thiết kế bố trí (04 bộ);
Mẫu mạch tích hợp (04 mẫu) — trong trường hợp thiết kế đã được khai thác thương mại;
Bản mô tả thiết kế bố trí;
Giấy ủy quyền (nếu nộp đơn thông qua đại diện);
Chứng từ nộp phí, lệ phí.

Thành phần hồ sơ chi tiết nên được đối chiếu trực tiếp với phụ lục của Thông tư 10/2026/TT-BKHCN và cổng thông tin của Cục SHTT trước khi nộp. Thời hạn xử lý đơn TKBT theo quy định mới không nêu con số cụ thể tại đây — cần đối chiếu văn bản hiện hành.

6. Khuyến nghị thực hành

Nộp đơn sớm: dù có ân hạn 2 năm, nộp đơn càng sớm càng kéo dài mốc (a) và giảm rủi ro mất tính mới thương mại;
Tự đánh giá tính nguyên gốc trước khi nộp — văn bằng chỉ qua thẩm định hình thức, rủi ro bị hủy bỏ sau cấp là có thật;
Lưu trữ bằng chứng về ngày tạo ra thiết kế và ngày khai thác thương mại lần đầu — 2 trong 3 mốc tính thời hạn phụ thuộc vào các ngày này;
Chuẩn bị đầy đủ 04 bộ ảnh/bản vẽ và 04 mẫu mạch đúng quy cách để tránh phải bổ sung hồ sơ.

7. Câu hỏi thường gặp

TKBT có được bảo hộ tự động như quyền tác giả không?
Không. TKBT là đối tượng sở hữu công nghiệp, phải đăng ký tại Cục SHTT và được cấp Giấy chứng nhận mới phát sinh quyền.

Đã bán chip 1 năm trước, còn nộp đơn được không?
Được, nếu nộp trong 02 năm kể từ ngày khai thác thương mại lần đầu (Điều 71.2) — thiết kế không bị coi là mất tính mới thương mại.

Thời hạn bảo hộ TKBT là bao lâu?
Không có con số cố định: chấm dứt vào ngày sớm nhất trong 3 mốc — 10 năm từ ngày nộp đơn, 10 năm từ ngày khai thác thương mại lần đầu, 15 năm từ ngày tạo ra thiết kế (Điều 93.5).

Vì sao văn bằng TKBT cấp nhanh nhưng vẫn rủi ro?
Vì đơn chỉ thẩm định hình thức (Điều 40–42 TT 10/2026), không thẩm định nội dung; văn bằng có thể bị tranh chấp/hủy bỏ sau cấp nếu thiếu tính nguyên gốc.

Nguồn trích dẫn

Luật Sở hữu trí tuệ, văn bản hợp nhất 67/VBHN-VPQH: Điều 4 (định nghĩa), Điều 68, 70, 71, Điều 86 (quyền đăng ký), Điều 93.5 (thời hạn);
Nghị định 100/2026/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 65/2023/NĐ-CP) — có hiệu lực từ 01/4/2026: Mẫu số 06, Phụ lục I;
Thông tư 10/2026/TT-BKHCN (Điều 40–42: tiếp nhận, thẩm định hình thức, công bố đơn TKBT) — có hiệu lực từ 01/4/2026.

Bài viết liên quan

Thông tin tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Nội dung do AI soạn thảo, sẽ được AI Legal Council của FLAT Law Firm kiểm tra chất lượng trước khi xem xét đăng tải; không phải ý kiến tư vấn của luật sư người thật. Quy định pháp luật có thể thay đổi; bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành trước khi áp dụng.

Cần tư vấn đăng ký bảo hộ thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn? Liên hệ FLAT Law Firm để được tư vấn.