Ba tầng cơ chế giá điện năng lượng tái tạo tại Việt Nam
Giá điện mà nhà đầu tư nước ngoài nhận được từ dự án điện mặt trời, điện gió tại Việt Nam được hình thành qua ba tầng cơ chế nối tiếp nhau theo thời gian: (1) giá ưu đãi FIT trong quá khứ; (2) giá chuyển tiếp cho dự án chuyển tiếp; và (3) cơ chế giá theo Luật Điện lực 2024 và khung giá phát điện mới. Hiểu đúng từng tầng giúp nhà đầu tư đánh giá chính xác dòng tiền dự án.
Tầng 1: Giá FIT — bối cảnh lịch sử
Trong giai đoạn 2017–2020, Việt Nam áp dụng cơ chế giá ưu đãi (Feed-in Tariff — FIT) cho điện mặt trời và điện gió để khuyến khích đầu tư, với mức giá cố định hấp dẫn áp dụng trong 20 năm. Cơ chế này đã tạo nên làn sóng đầu tư mạnh mẽ nhưng cũng để lại hệ quả: nhiều dự án được hưởng FIT trong khi chưa hoàn tất thủ tục nghiệm thu theo quy định.
Lưu ý quan trọng: FIT là cơ chế của quá khứ, chỉ áp dụng cho các dự án đáp ứng điều kiện tại thời điểm đó. Nhà đầu tư mới không thể kỳ vọng được hưởng giá FIT cho dự án triển khai hiện nay.
Tầng 2: Giá chuyển tiếp cho dự án chuyển tiếp
Đối với các dự án điện mặt trời, điện gió đã đầu tư nhưng chưa kịp vận hành để hưởng FIT (dự án chuyển tiếp), Bộ Công Thương ban hành khung giá phát điện chuyển tiếp tại Thông tư 15/2022/TT-BCT (phương pháp xây dựng khung giá) và Quyết định 21/QĐ-BCT ngày 7/1/2023 (khung giá cụ thể, chưa bao gồm VAT):
| Loại hình | Giá trần (đồng/kWh, chưa VAT) |
|---|---|
| Điện mặt trời mặt đất | 1.184,90 |
| Điện mặt trời nổi | 1.508,27 |
| Điện gió trong đất liền | 1.587,12 |
| Điện gió trên biển | 1.815,95 |
Giá mua bán điện của dự án chuyển tiếp được xác định trên cơ sở đàm phán giữa chủ đầu tư và bên mua điện trong phạm vi khung giá này.
Tầng 3: Cơ chế giá theo Luật Điện lực 2024
Luật Điện lực số 61/2024/QH15 (hiệu lực 01/02/2025) thiết lập cơ chế giá điện theo hướng thị trường có sự điều tiết của Nhà nước:
- Giá mua bán điện do các bên thỏa thuận trong phạm vi khung giá phát điện, cơ cấu biểu giá bán lẻ điện do Nhà nước quy định; bảo đảm công khai, minh bạch, bình đẳng, không phân biệt đối xử giữa các đơn vị điện lực.
- Hợp đồng kỳ hạn điện (Điều 45): giá mua bán điện trong hợp đồng kỳ hạn được xác định trên cơ sở đàm phán, thỏa thuận giữa bên mua và bên bán; giá tham chiếu là giá thị trường điện giao ngay.
- Khung giá phát điện mới: phương pháp xác định khung giá phát điện được quy định tại văn bản hợp nhất 57/VBHN-BCT năm 2025 (có hiệu lực 01/02/2025, bãi bỏ các thông tư cũ về khung giá bao gồm Thông tư 15/2022/TT-BCT).
- DPPA: theo Nghị định 57/2025/NĐ-CP ngày 03/3/2025, giá mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn do các bên thỏa thuận — mở ra kênh định giá linh hoạt ngoài khung giá truyền thống.
Diễn biến thực tiễn: đàm phán lại giá PPA (10/2026)
Tháng 10/2026, Công ty Mua bán điện (EPTC, thuộc EVN) đã đề nghị các chủ đầu tư 172 dự án điện năng lượng tái tạo đàm phán lại hợp đồng mua bán điện đối với khoảng thời gian dự án chưa được chấp thuận kết quả kiểm tra nghiệm thu (CCA), với mức giá không vượt giá trần chuyển tiếp nêu trên. Động thái này dựa trên kết luận của Thanh tra Chính phủ (Thông báo 3116 ngày 25/12/2023: khi chưa có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu, nhà máy không được hưởng giá FIT) và Nghị quyết 233 ngày 10/12/2024 của Chính phủ về tháo gỡ vướng mắc.
Bài học cho nhà đầu tư nước ngoài: chấp thuận kết quả nghiệm thu (CCA) là điều kiện gắn chặt với quyền hưởng giá điện. Dự án hoàn thành xây dựng nhưng chậm nghiệm thu có thể bị áp giá thấp hơn đáng kể cho toàn bộ thời gian vi phạm. Khi mua lại dự án hiện hữu, phải thẩm định kỹ tình trạng CCA và điều khoản giá trong PPA.
Khuyến nghị thẩm định cơ chế giá khi đầu tư
- Xác định dự án thuộc nhóm nào: dự án mới (áp khung giá mới + đàm phán), dự án chuyển tiếp, hay dự án đang trong diện đàm phán lại giá.
- Đánh giá kịch bản giá: giá trần khung giá, khả năng bán điện trực tiếp (DPPA) cho khách hàng lớn với giá thỏa thuận.
- Rà soát điều kiện nghiệm thu và tiến độ CCA ngay từ giai đoạn thẩm định dự án.
- Thiết kế điều khoản giá trong PPA/HĐ mua bán điện có cơ chế điều chỉnh khi chính sách giá thay đổi.
Bài viết được soạn thảo với sự soát xét của FLAW AI Legal Council và đang chờ Hội đồng QA rà soát trước khi trình chủ sở hữu phê duyệt. Đây không phải ý kiến của luật sư người thật và không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể.