Doanh nghiệp cử bạn đi đào tạo, hai bên ký hợp đồng đào tạo nghề với cam kết làm việc 3 năm sau đào tạo. Mới làm được 1 năm bạn muốn nghỉ việc — công ty đòi bồi hoàn toàn bộ chi phí đào tạo, có đúng luật không? Câu trả lời phụ thuộc vào hai căn cứ độc lập trong Bộ luật Lao động 2019. Bài viết phân tích khi nào người lao động phải đền bù chi phí đào tạo khi nghỉ việc.
1. Hợp đồng đào tạo nghề gồm những nội dung gì? (Điều 62 BLLĐ 2019)
Theo Điều 62 Bộ luật Lao động 2019 (45/2019/QH14, hiệu lực 01/01/2021), hợp đồng đào tạo nghề phải có các nội dung chủ yếu sau:
- Nghề đào tạo;
- Địa điểm, thời gian đào tạo và tiền lương trong thời gian đào tạo;
- Thời hạn cam kết phải làm việc sau khi được đào tạo;
- Chi phí đào tạo và trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo;
- Trách nhiệm của người sử dụng lao động và trách nhiệm của người lao động.
Hai nội dung in đậm là “xương sống” của mọi tranh chấp bồi hoàn chi phí đào tạo: cam kết thời hạn làm việc và trách nhiệm hoàn trả.
2. “Chi phí đào tạo” bao gồm những gì?
Pháp luật liệt kê các khoản chi có chứng từ hợp lệ: chi phí trả cho người dạy, tài liệu học tập, trường, lớp, máy, thiết bị, vật liệu thực hành, các chi phí khác hỗ trợ cho người học, tiền lương và tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người học trong thời gian đi học. Trường hợp người lao động được gửi đi đào tạo ở nước ngoài, chi phí đào tạo còn bao gồm chi phí đi lại và chi phí sinh hoạt trong thời gian đào tạo.
Hệ quả thực tiễn: doanh nghiệp muốn đòi bồi hoàn phải chứng minh được từng khoản chi bằng chứng từ hợp lệ — không thể đòi theo con số ước tính chung chung.
3. Hai trường hợp phải bồi hoàn chi phí đào tạo
Trường hợp 1 — Theo pháp luật (khoản 3 Điều 40): người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật (vi phạm quy định về quyền đơn phương chấm dứt tại Điều 35 — điển hình là không tuân thủ thời hạn báo trước) thì bắt buộc phải hoàn trả chi phí đào tạo, không phụ thuộc vào việc hợp đồng đào tạo có thỏa thuận hoàn trả hay không. Ngoài ra còn phải bồi thường nửa tháng tiền lương, tiền lương những ngày không báo trước, và không được hưởng trợ cấp thôi việc.
Trường hợp 2 — Theo thỏa thuận (điểm d khoản 2 Điều 62): hợp đồng đào tạo nghề có thỏa thuận về thời hạn cam kết làm việc và trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo. Khi người lao động nghỉ việc trước thời hạn cam kết — kể cả khi chấm dứt hợp đồng lao động đúng trình tự báo trước — vẫn có thể phải bồi hoàn theo thỏa thuận, mức thường tính theo tỷ lệ thời gian cam kết còn lại chưa thực hiện hoặc theo công thức hai bên đã ký.
4. Trả lời câu hỏi: nghỉ việc có phải đền bù chi phí đào tạo?
Không phải mọi trường hợp. Người lao động chỉ phải bồi hoàn khi rơi vào một trong hai trường hợp trên. Ngược lại:
- Nghỉ việc đúng pháp luật (đúng thời hạn báo trước theo Điều 35) và đã hoàn thành đủ thời hạn cam kết làm việc sau đào tạo → không phải trả;
- Hợp đồng đào tạo không có thỏa thuận về thời hạn cam kết/trách nhiệm hoàn trả, và người lao động chấm dứt hợp đồng đúng luật → không phát sinh nghĩa vụ bồi hoàn theo thỏa thuận (chỉ còn nghĩa vụ theo trường hợp 1 nếu chấm dứt trái luật).
5. Khuyến nghị thực hành
Với doanh nghiệp: luôn ký hợp đồng đào tạo nghề riêng (đừng chỉ ghi vài dòng trong hợp đồng lao động), ghi rõ thời hạn cam kết, công thức tính hoàn trả theo tỷ lệ thời gian, và lưu đầy đủ chứng từ chi phí đào tạo.
Với người lao động: đọc kỹ điều khoản cam kết thời gian và trách nhiệm hoàn trả trước khi ký; nếu muốn nghỉ trước hạn, hãy tính toán chi phí bồi hoàn và thương lượng với doanh nghiệp — nhiều trường hợp hai bên có thể thỏa thuận giảm trừ theo thời gian đã phục vụ.
6. Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Bị công ty sa thải sau khi được đào tạo thì có phải bồi hoàn chi phí đào tạo?
Đáp: Pháp luật không quy định nghĩa vụ bồi hoàn trong trường hợp bị sa thải; nghĩa vụ chỉ phát sinh theo hai trường hợp tại mục 3 và nội dung thỏa thuận trong hợp đồng đào tạo. Nếu hợp đồng đào tạo có thỏa thuận rõ về trường hợp bị sa thải thì áp dụng theo thỏa thuận.
Hỏi: Công ty đòi bồi hoàn nhưng không đưa ra được chứng từ chi phí thì sao?
Đáp: Người lao động có quyền yêu cầu doanh nghiệp chứng minh chi phí đào tạo bằng chứng từ hợp lệ; khoản chi không chứng minh được không thể buộc bồi hoàn.
Cần tư vấn soạn thảo hợp đồng đào tạo nghề hoặc giải quyết tranh chấp bồi hoàn chi phí đào tạo? Liên hệ với chúng tôi.
Bài viết do FLAW AI Legal Council biên soạn. Nội dung đang chờ Hội đồng QA rà soát trước khi trình phê duyệt; thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể của quý vị.