Không phải ai được hưởng thừa kế cũng muốn nhận — di sản đôi khi đi kèm khoản nợ lớn hơn giá trị tài sản, hoặc người thừa kế muốn tránh tranh chấp gia đình. Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép từ chối nhận di sản, nhưng phải tuân thủ 3 điều kiện: bằng văn bản, trước thời điểm phân chia di sản, và không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản.
1. Điều kiện từ chối nhận di sản
- Hình thức văn bản: việc từ chối phải được thể hiện bằng văn bản. Luật không bắt buộc công chứng/chứng thực, nhưng thực tiễn nên công chứng hoặc chứng thực chữ ký để làm bằng chứng;
- Trước thời điểm phân chia di sản: một khi di sản đã được phân chia, không còn quyền từ chối nữa;
- Không nhằm trốn tránh nghĩa vụ: việc từ chối không được nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác (ví dụ từ chối để chủ nợ không đòi được nợ).
2. Thủ tục 3 bước
- Bước 1 — Lập văn bản từ chối: ghi rõ họ tên, ngày sinh, CCCD, quan hệ với người để lại di sản, nội dung từ chối nhận toàn bộ phần di sản được hưởng;
- Bước 2 — Công chứng/chứng thực chữ ký trên văn bản (khuyến nghị);
- Bước 3 — Gửi văn bản cho người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản — trước thời điểm phân chia di sản.
3. Hệ quả pháp lý
Phần di sản của người từ chối sẽ được chia cho những người thừa kế còn lại theo pháp luật (hoặc theo di chúc nếu di chúc có dự liệu). Lưu ý: không được từ chối một phần — hoặc nhận toàn bộ phần mình được hưởng, hoặc từ chối toàn bộ. (Nếu muốn “nhường” phần của mình cho người thừa kế khác, cách làm đúng là nhận rồi tặng cho trong văn bản phân chia di sản.)
4. Phân biệt với bị tước quyền (Điều 621)
Điều 620 là quyền chủ động từ chối của người thừa kế; Điều 621 là pháp luật tước quyền do người thừa kế có hành vi vi phạm nghiêm trọng. Một bên là tự nguyện, một bên là chế tài — đừng lẫn lộn.
5. Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Có thời hạn để từ chối nhận di sản không?
Đáp: Không — Bộ luật Dân sự 2015 không quy định thời hạn từ chối nhận di sản (quy định “06 tháng” của Bộ luật Dân sự 2005 đã bị bãi bỏ). Việc từ chối chỉ cần được thể hiện bằng văn bản, gửi đến các bên liên quan và thực hiện trước thời điểm phân chia di sản; một khi di sản đã được phân chia thì không còn quyền từ chối.
Hỏi: Từ chối bằng miệng trước mặt gia đình có giá trị không?
Đáp: Không — pháp luật yêu cầu thể hiện bằng văn bản. Từ chối miệng không có giá trị pháp lý khi tranh chấp.
Hỏi: Di sản có nợ 5 tỷ, tài sản chỉ 2 tỷ — có nên từ chối?
Đáp: Cần cân nhắc kỹ. Người thừa kế chỉ phải thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi giá trị di sản nhận được (không phải bù tiền túi nếu nợ lớn hơn di sản) — nên từ chối không phải lúc nào cũng cần thiết. Hãy tính toán và tham vấn trước khi quyết định.
Cần tư vấn về thừa kế, di chúc hoặc phân chia di sản? Liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ.
Bài viết do FLAW AI Legal Council biên soạn. Nội dung đang chờ Hội đồng QA rà soát trước khi trình phê duyệt; thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể của quý vị.