FLAT LAW FIRM
Yêu cầu tư vấn

Đầu tư nước ngoài

Dệt may, cà chua, polysilicon: nhóm hàng rủi ro UFLPA cao liên quan Việt Nam

7 phút đọcFLAT LAW FIRM

Thu hoạch bông bằng máy
Ảnh: Thu hoạch bông bằng máy — Nguồn: Pexels, tác giả: Mark Stebnicki (giấy phép Pexels).

“Giả định có tội” tại cửa khẩu Mỹ

Hãy tưởng tượng lô hàng may mặc của bạn từ Việt Nam sang Mỹ bị hải quan giữ lại tại cảng. Không phải vì khai sai thuế, không phải vì thiếu chứng từ — mà vì hải quan Mỹ “giả định” rằng trong chuỗi cung ứng của bạn có yếu tố liên quan đến Tân Cương, Trung Quốc. Muốn lấy hàng ra, chính bạn phải chứng minh điều ngược lại bằng chứng cứ rõ ràng và thuyết phục.

Đó chính là cơ chế của Đạo luật Phòng ngừa lao động cưỡng bức người Duy Ngô Nhĩ (Uyghur Forced Labor Prevention Act — UFLPA) của Mỹ: luật được ký ban hành tháng 12/2021, có hiệu lực thi hành từ 21/6/2022, thiết lập giả định có thể bác bỏ — mọi hàng hóa được khai thác, sản xuất toàn bộ hoặc một phần tại Tân Cương, hoặc do các thực thể trong Danh sách thực thể UFLPA sản xuất, bị coi là có sử dụng lao động cưỡng bức và bị cấm nhập khẩu, trừ khi nhà nhập khẩu chứng minh được ngược lại.

Với doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ, câu hỏi không còn là “luật này có áp dụng với mình không” mà là “chuỗi cung ứng của mình có chịu được một cuộc kiểm tra UFLPA không”.

Vì sao dệt may, cà chua, polysilicon bị xếp nhóm rủi ro cao?

Lực lượng đặc nhiệm thi hành (Forced Labor Enforcement Task Force) của Mỹ xác định các lĩnh vực ưu tiên cao trong chiến lược thi hành UFLPA. Bên cạnh các nhóm mới được bổ sung (lithium, thép, đồng, nhôm, PVC…), ba nhóm hàng gắn với Việt Nam luôn nằm trong diện được giám sát chặt:

Dệt may và bông. Bông Tân Cương chiếm tỷ trọng lớn trong chuỗi cung ứng dệt may toàn cầu. Rủi ro với Việt Nam nằm ở khâu nguyên liệu: sợi, vải nhập từ Trung Quốc đưa về Việt Nam cắt may rồi xuất sang Mỹ. Nếu không truy xuất được nguồn gốc bông đến tận khâu trồng trọt, lô hàng may mặc có thể bị giữ để kiểm tra. Thực tế, hải quan Mỹ đã tạm giữ nhiều lô hàng may mặc từ Việt Nam để xác minh yếu tố Tân Cương.

Cà chua và chế phẩm từ cà chua. Tân Cương là vùng trồng cà chua nguyên liệu lớn; bột cà chua, tương cà từ chuỗi cung ứng có yếu tố Trung Quốc là đối tượng giám sát. Việt Nam tuy không phải trung tâm chế biến cà chua xuất Mỹ, nhưng doanh nghiệp kinh doanh nông sản chế biến có sử dụng nguyên liệu nhập khẩu cần lưu ý.

Polysilicon (silicon đa tinh thể). Nguyên liệu đầu vào của tấm pin mặt trời. Tân Cương chiếm tỷ trọng rất lớn trong sản xuất polysilicon toàn cầu, nên pin mặt trời và linh kiện liên quan là nhóm hàng bị kiểm tra gắt gao nhất. Việt Nam là cứ điểm sản xuất pin mặt trời xuất sang Mỹ của nhiều tập đoàn — rủi ro tập trung ở khâu truy xuất nguồn gốc silicon.

Danh sách thực thể UFLPA tiếp tục mở rộng

Một công cụ thi hành quan trọng khác là Danh sách thực thể UFLPA: các doanh nghiệp trong danh sách bị áp dụng giả định lao động cưỡng bức đối với hàng hóa của mình. Danh sách này được Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) cập nhật định kỳ và mở rộng mạnh — riêng đợt bổ sung giữa năm 2026 đã thêm hàng chục thực thể, nâng tổng số lên gần 200, bao trùm các lĩnh vực nhôm, may mặc, đồng, bông, cà chua và sản phẩm phái sinh.

Điều này có nghĩa rủi ro không chỉ giới hạn ở “hàng từ Tân Cương” theo nghĩa địa lý, mà mở rộng đến bất kỳ mắt xích nào trong chuỗi cung ứng có liên quan đến thực thể trong danh sách — kể cả khi hàng hóa được gia công tại Việt Nam.

Doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị gì?

1. Vẽ bản đồ chuỗi cung ứng đến cấp độ nguyên liệu thô. Không dừng ở nhà cung cấp trực tiếp (cấp 1) mà phải truy đến cấp 2, cấp 3: sợi/vải mua từ đâu, bông trồng ở đâu, silicon nhập từ nhà máy nào. Đây là yêu cầu cốt lõi mà hải quan Mỹ xem xét khi đánh giá hồ sơ bác bỏ giả định.

2. Thu thập và xác minh bằng chứng, không chỉ “thu” chứng từ. Các bản cam kết, chứng nhận của nhà cung cấp cần được xác minh độc lập (kiểm tra thực địa, đối chiếu sản lượng, kiểm toán chuỗi cung ứng). Hồ sơ “đẹp trên giấy” nhưng không có xác minh thực tế khó đứng vững khi bị thẩm tra sâu.

3. Đa dạng hóa nguồn nguyên liệu. Giảm phụ thuộc vào các nguồn nguyên liệu có rủi ro cao về địa lý; ưu tiên nhà cung cấp có hệ thống truy xuất minh bạch và sẵn sàng phối hợp kiểm tra.

4. Chuẩn bị sẵn “gói hồ sơ UFLPA”. Khi lô hàng bị tạm giữ, thời gian phản hồi rất quan trọng. Doanh nghiệp nên chuẩn bị trước bộ hồ sơ gồm: sơ đồ chuỗi cung ứng, hợp đồng và hóa đơn mua nguyên liệu theo từng cấp, chứng từ vận chuyển, hồ sơ sản xuất và các bằng chứng xác minh độc lập — sắp xếp theo từng mã hàng/lô hàng.

5. Đưa điều khoản UFLPA vào hợp đồng. Với nhà cung cấp nguyên liệu: nghĩa vụ cung cấp thông tin truy xuất và chịu trách nhiệm nếu thông tin sai. Với đối tác nhập khẩu Mỹ: phân định trách nhiệm và chi phí khi hàng bị tạm giữ.

Kết luận

UFLPA không cấm hàng hóa Việt Nam vào Mỹ — nó cấm hàng hóa không chứng minh được “sạch” khỏi yếu tố lao động cưỡng bức Tân Cương. Với dệt may, cà chua và polysilicon — ba nhóm hàng Việt Nam có kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ lớn và chuỗi cung ứng gắn chặt với nguyên liệu Trung Quốc — rủi ro bị tạm giữ, kiểm tra là hiện hữu và đang gia tăng cùng với việc mở rộng Danh sách thực thể. Doanh nghiệp nào xây dựng được hệ thống truy xuất nguồn gốc đến tận gốc rễ nguyên liệu, doanh nghiệp đó không chỉ tránh được rủi ro UFLPA mà còn tạo lợi thế cạnh tranh bền vững tại thị trường Mỹ.

Câu hỏi thường gặp

UFLPA có hiệu lực từ khi nào?
Đạo luật được ký tháng 12/2021 và có hiệu lực thi hành từ 21/6/2022. Cơ chế thi hành tiếp tục được tăng cường qua các năm, với danh sách thực thể và lĩnh vực ưu tiên không ngừng mở rộng.

Hàng sản xuất 100% tại Việt Nam có bị ảnh hưởng không?
Về nguyên tắc, giả định chỉ áp dụng với hàng hóa có yếu tố Tân Cương hoặc thực thể trong danh sách. Nhưng nếu nguyên liệu (sợi, vải, silicon…) nhập từ Trung Quốc mà không truy xuất được nguồn gốc, lô hàng vẫn có thể bị tạm giữ để xác minh.

“Giả định có thể bác bỏ” nghĩa là gì?
Hải quan Mỹ mặc định coi hàng hóa có yếu tố liên quan là có sử dụng lao động cưỡng bức và từ chối thông quan; nhà nhập khẩu phải đưa ra chứng cứ rõ ràng và thuyết phục để bác bỏ giả định thì hàng mới được thông quan.

Lô hàng bị tạm giữ theo UFLPA thì xử lý thế nào?
Nhà nhập khẩu cần nhanh chóng cung cấp bộ hồ sơ truy xuất chuỗi cung ứng và bằng chứng bác bỏ giả định cho hải quan Mỹ. Chuẩn bị trước “gói hồ sơ UFLPA” giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý.

Doanh nghiệp nhỏ có cần quan tâm UFLPA không?
Có, nếu xuất khẩu sang Mỹ các nhóm hàng rủi ro cao hoặc sử dụng nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Quốc. Quy mô doanh nghiệp không miễn trừ nghĩa vụ chứng minh khi hàng bị kiểm tra.

Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng

Bài viết liên quan