Nhà đầu tư Hàn Quốc vào Việt Nam thường mặc định muốn trọng tài tại Seoul, phía Việt Nam lại muốn giữ tại VIAC — và cuộc đàm phán điều khoản trọng tài này quan trọng hơn vẻ ngoài của nó, vì nơi trọng tài quyết định ngôn ngữ, chi phí, tốc độ và con đường thi hành phán quyết sau này. Bài viết này so sánh VIAC và KCAB dành riêng cho cặp quan hệ đầu tư Hàn — Việt, phân định với các cặp so sánh trọng tài khác trong cùng loạt bài.
Căn cứ pháp lý
Nền pháp lý của phía Việt Nam là Luật Trọng tài thương mại 54/2010/QH12, thuộc khóa Quốc hội XII, cho phép các bên chọn tổ chức trọng tài, địa điểm, ngôn ngữ và luật áp dụng. VIAC — Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam — vận hành theo quy tắc tố tụng của mình, có danh sách trọng tài viên gồm cả chuyên gia nước ngoài. Phía Hàn Quốc, KCAB International là bộ phận chuyên trách quốc tế của Hội đồng Trọng tài Thương mại Hàn Quốc tại Seoul, vận hành theo quy tắc trọng tài quốc tế riêng và là địa chỉ quen thuộc của doanh nghiệp Hàn.
Cả Việt Nam và Hàn Quốc đều là thành viên Công ước New York 1958 về công nhận và thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài — Việt Nam tham gia từ năm 1995 — nên phán quyết của mỗi nơi về nguyên tắc được thi hành tại nước còn lại qua thủ tục công nhận tại tòa án; tại Việt Nam thủ tục này nằm trong Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13 từ Điều 423.
Phân tích áp dụng
Điểm mạnh của VIAC cho tranh chấp gắn với tài sản và hoạt động tại Việt Nam là tính gần: chứng cứ, nhân chứng, tài sản cần bảo toàn đều ở Việt Nam; chi phí thấp hơn đáng kể so với tố tụng quốc tế ở nước ngoài; và phán quyết VIAC thi hành trực tiếp trong nước không cần thủ tục công nhận phán quyết nước ngoài. Điểm yếu bị phàn nàn là chiều sâu kinh nghiệm với tranh chấp đầu tư phức tạp đa quốc gia còn mỏng hơn các trung tâm lớn, và phía Hàn thường lo ngại yếu tố sân nhà.
KCAB mạnh ở trải nghiệm của doanh nghiệp Hàn, hạ tầng tố tụng quốc tế tại Seoul và tính trung lập trong mắt nhà đầu tư Hàn. Nhưng nếu tài sản thi hành nằm ở Việt Nam, phán quyết KCAB vẫn phải qua thủ tục công nhận tại tòa án Việt Nam, với các căn cứ từ chối theo Công ước New York và Bộ luật Tố tụng dân sự — thêm một tầng thời gian và rủi ro thủ tục mà lựa chọn VIAC không có. Chi phí trọng tài và chi phí luật sư tại Seoul cũng cao hơn mặt bằng Việt Nam cho cùng quy mô tranh chấp.
Khuyến nghị hành động
Khi đàm phán, đừng chỉ chọn tên trung tâm: hãy chốt đồng thời địa điểm trọng tài, ngôn ngữ, số lượng trọng tài viên, luật áp dụng cho hợp đồng và cơ chế biện pháp khẩn cấp bảo toàn tài sản tại Việt Nam. Với tài sản thi hành chủ yếu ở Việt Nam, cấu trúc thường gặp là VIAC với trọng tài viên thứ ba trung lập và ngôn ngữ tiếng Anh — nhượng bộ được lo ngại sân nhà mà không đánh mất lợi thế thi hành.
Loạt bài chọn nơi trọng tài còn gồm so sánh với PDRCI của Philippines tại EXP-3219 đang đăng, và với CIETAC/BAC của Trung Quốc tại EXP-3211 trong cùng đợt WAVE-ASSIGN; mỗi bài chỉ xử lý cặp của mình và dẫn chéo nhau để nhà đầu tư có bức tranh đủ các phương án theo quốc tịch đối tác.
Câu hỏi thường gặp
Điểm mạnh/yếu của VIAC vs KCAB trong tranh chấp đầu tư?
VIAC mạnh ở chi phí, sự gần gũi với chứng cứ và tài sản tại Việt Nam, và phán quyết được thi hành trực tiếp trong nước; yếu ở chiều sâu xử lý tranh chấp đầu tư quốc tế phức tạp và cảm nhận trung lập từ phía Hàn. KCAB mạnh ở kinh nghiệm quốc tế, hạ tầng tố tụng tại Seoul và niềm tin của doanh nghiệp Hàn; yếu ở chỗ phán quyết muốn thi hành tại Việt Nam phải qua thủ tục công nhận, và tổng chi phí tố tụng tại Hàn Quốc cao hơn. Với tranh chấp FDI mà tài sản và hoạt động đều ở Việt Nam, cán cân thực tiễn thường nghiêng về VIAC kèm cơ chế trọng tài viên trung lập.
Chi phí và thời gian tố tụng trọng tài mỗi nơi?
Không có con số cố định vì phí phụ thuộc giá trị tranh chấp và lịch phí của từng trung tâm, nhưng theo cấp độ tương đối: trọng tài tại VIAC thường thấp hơn đáng kể so với tiến hành tại Seoul, khi tính cả phí trọng tài, phí hành chính, chi phí đi lại, dịch thuật và luật sư nước ngoài. Về thời gian, một vụ trọng tài quốc tế thông thường ở cả hai nơi đều kéo dài trên dưới một năm cho phán quyết, chưa kể thời gian công nhận và thi hành nếu phán quyết phải mang sang nước còn lại — phần thời gian cộng thêm này chỉ phát sinh với lựa chọn KCAB khi tài sản thi hành ở Việt Nam.
Thi hành phán quyết trọng tài mỗi nước (Công ước New York)?
Cả hai nước đều là thành viên Công ước New York 1958, nên phán quyết VIAC được yêu cầu công nhận và thi hành tại Hàn Quốc, và phán quyết KCAB tại Việt Nam, qua tòa án nước nơi thi hành. Tại Việt Nam, thủ tục công nhận phán quyết trọng tài nước ngoài quy định trong Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13 từ Điều 423; tòa án chỉ từ chối vì các căn cứ hẹp của Công ước như thỏa thuận trọng tài vô hiệu, vi phạm tố tụng cơ bản, hoặc trái trật tự công cộng. Phán quyết VIAC tại Việt Nam thì không cần thủ tục này — đây là lợi thế cấu trúc của việc chọn nơi trọng tài trùng với nơi có tài sản.
Điều khoản trọng tài mẫu cho hợp đồng với đối tác Thái Lan? Khuyến nghị check local counsel cho chi tiết luật nước ngoài.
Điều khoản mẫu cần đủ sáu yếu tố: tên tổ chức trọng tài được chọn; địa điểm trọng tài; ngôn ngữ tố tụng; số trọng tài viên và cách chỉ định trọng tài viên chủ tọa trung lập; luật áp dụng cho hợp đồng; và tuyên bố phán quyết là chung thẩm, có giá trị thi hành. Dù câu hỏi canon của loạt bài nêu đối tác Thái Lan như một mẫu chung, nguyên tắc soạn thảo này áp dụng nguyên vẹn cho hợp đồng với đối tác Hàn Quốc trong cặp so sánh của bài này: với đối tác Hàn, điểm cần chốt thêm là ngôn ngữ tiếng Anh và cơ chế biện pháp khẩn cấp tại Việt Nam. Khuyến nghị kiểm tra lại chi tiết luật nước ngoài với luật sư tại Hàn Quốc trước khi chốt điều khoản cho giao dịch cụ thể.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng