FLAT LAW FIRM
Yêu cầu tư vấn

Đầu tư nước ngoài

Cộng gộp xuất xứ EVFTA và UKVFTA cho thép và sản phẩm thép: khác nhau điểm nào sau Brexit?

6 phút đọcFLAT LAW FIRM

Nhà máy luyện kim, thép
Ảnh minh họa: Nhà máy luyện kim, thép — Nguồn: Wikimedia Commons (CC).

Một nhà sản xuất ống thép tại Hải Phòng dùng phôi thép nhập từ Đức, cán và hàn tại Việt Nam, rồi xuất cùng một loại sản phẩm sang cả Rotterdam (EU) và Liverpool (Anh). Kế toán xuất xứ của công ty áp dụng một công thức duy nhất cho cả hai thị trường. Đó là sai lầm tốn kém: EVFTA và UKVFTA là hai hiệp định riêng với hai Nghị định thư về quy tắc xuất xứ riêng — và quy tắc cộng gộp của chúng không giống nhau.

EVFTA: chỉ cộng gộp song phương Việt Nam – EU

Theo khoản 1 Điều 3 Nghị định thư 1 của EVFTA, sản phẩm được coi là có xuất xứ của bên xuất khẩu nếu được sản xuất tại đó bằng nguyên liệu có xuất xứ của bên còn lại — tức nguyên liệu EU dùng tại Việt Nam, hoặc nguyên liệu Việt Nam dùng tại EU — với điều kiện công đoạn chế biến tại bên xuất khẩu vượt mức các công đoạn “không đầy đủ” liệt kê tại Điều 6.

Brexit thay đổi một điều hiển nhiên trước đây: thép có xuất xứ Anh (hoặc công đoạn chế biến thực hiện tại Anh) không còn được cộng gộp như nguyên liệu EU khi xuất hàng sang EU theo EVFTA. Một doanh nghiệp Việt Nam mua thép cuộn từ Anh về gia công rồi xuất sang EU phải tính thép Anh là nguyên liệu không xuất xứ trong bài toán EVFTA — dù trước năm 2021 nó từng được tính là nguyên liệu EU.

UKVFTA: vẫn giữ “cửa” cộng gộp với EU — nhưng có điều kiện

Đây là điểm mà nhiều tài liệu tóm tắt viết chưa chính xác. Nguyên văn khoản 1 đến khoản 4 Điều 3 Nghị định thư 1 của UKVFTA quy định: sản phẩm được coi là có xuất xứ của bên xuất khẩu nếu sản xuất tại đó bằng nguyên liệu có xuất xứ của bên còn lại hoặc của EU; thậm chí công đoạn chế biến thực hiện tại EU được coi như thực hiện tại Anh, nếu công đoạn tiếp theo tại Anh vượt mức chế biến không đầy đủ.

Tuy nhiên “cửa” này không mở vô điều kiện. Văn bản hiệp định gắn hai chốt an toàn:

  1. Chốt hành chính (khoản 5): cộng gộp với EU chỉ áp dụng khi các nước liên quan có thỏa thuận hợp tác hành chính đảm bảo thực thi đúng điều khoản này. Doanh nghiệp phải có chứng từ chứng nhận xuất xứ của nguyên liệu EU được cấp theo đúng cơ chế mà các bên đã thống nhất.
  2. Chốt xem xét lại: chú thích tại Điều 3 yêu cầu Ủy ban Hải quan của hiệp định xem xét lại các thỏa thuận hành chính về cộng gộp với EU bắt đầu từ năm thứ ba, để áp dụng từ năm thứ tư sau khi hiệp định có hiệu lực. Tính đến thời điểm viết bài, doanh nghiệp không nên mặc định rằng cách áp dụng năm 2021 vẫn nguyên vẹn — cần xác nhận tình trạng hiện hành với cơ quan có thẩm quyền hoặc cố vấn pháp lý trước khi dựa vào cộng gộp EU cho đơn hàng đi Anh.

Nói cách khác: với thép xuất sang Anh, nguyên liệu Đức có thể vẫn được cộng gộp theo UKVFTA — nhưng đây là một quyền có điều kiện, không phải đương nhiên như cộng gộp song phương.

Ba khác biệt thực hành doanh nghiệp thép cần nhớ

Thứ nhất, tách bài toán xuất xứ theo từng hiệp định. Cùng một cuộn thép mạ kẽm, công thức tính xuất xứ cho đơn hàng đi EU (EVFTA) và đơn hàng đi Anh (UKVFTA) là hai bài toán khác nhau: tập nguyên liệu được cộng gộp khác nhau, chứng từ yêu cầu khác nhau.

Thứ hai, đừng lẫn cộng gộp với dung sai. Cộng gộp biến nguyên liệu có xuất xứ của đối tác thành “như của mình”; dung sai cho phép một tỷ lệ nhỏ nguyên liệu không xuất xứ. Với thép — mặt hàng có quy tắc cụ thể chặt chẽ trong Phụ lục II — doanh nghiệp phải tra quy tắc từng mã HS trước, rồi mới xét đến cộng gộp hay dung sai.

Thứ ba, chứng từ phải khớp với cơ chế đã chọn. Cộng gộp theo UKVFTA với nguyên liệu EU đòi hỏi chứng từ chứng nhận xuất xứ của nguyên liệu EU được cấp theo đúng thỏa thuận hành chính giữa các bên; thiếu chứng từ này, cộng gộp không thành lập dù hàng hóa thực tế đủ điều kiện.

Câu hỏi thường gặp

Phôi thép Trung Quốc cán tại Việt Nam rồi xuất sang Anh có được cộng gộp không?
Không. Cộng gộp chỉ áp dụng cho nguyên liệu có xuất xứ của bên còn lại (Anh), của EU (theo UKVFTA, có điều kiện), hoặc một số trường hợp đặc biệt khác trong Điều 3. Phôi thép Trung Quốc là nguyên liệu không xuất xứ — phải xét quy tắc cụ thể của Phụ lục II và dung sai.

Xuất thép sang EU nhưng dùng thép cuộn có xuất xứ Anh thì tính thế nào?
Tính là nguyên liệu không xuất xứ trong bài toán EVFTA. Muốn hưởng ưu đãi, sản phẩm phải đáp ứng quy tắc cụ thể của Phụ lục II EVFTA mà không cần đến cộng gộp với nguyên liệu Anh.

Cùng một lô hàng vừa đi EU vừa đi Anh có dùng chung một bộ chứng từ xuất xứ không?
Không nên. Hai hiệp định, hai Nghị định thư, hai logic cộng gộp — nên lập hai bộ hồ sơ tính toán và chứng từ riêng, dù hàng hóa vật lý giống nhau.

Khi nào doanh nghiệp thép nên tham vấn pháp lý trước khi ký hợp đồng dài hạn?
Khi chuỗi cung ứng có nguyên liệu từ cả EU, Anh và nước thứ ba, và khi hợp đồng cam kết giá đã tính ưu đãi thuế. Sai một ly về cộng gộp có thể khiến toàn bộ biên lợi nhuận của hợp đồng bốc hơi khi bị truy thu thuế.

Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng

Bài viết liên quan