Bị phạt vì không tổ chức diễn tập phòng cháy chữa cháy định kỳ — nghe có vẻ ‘nhẹ’ so với các vi phạm PCCC khác, nhưng đây là vi phạm dễ tránh nhất mà nhiều doanh nghiệp vẫn mắc phải. Diễn tập PCCC không phải thủ tục hành chính mà là ‘bài tập sinh tồn’: khi cháy thật, những gì đã diễn tập quyết định ai sống ai chết. Bài viết này phân tích cách lập kế hoạch diễn tập PCCC đúng quy định.
Vì sao doanh nghiệp hay ‘quên’ diễn tập PCCC
Bốn lý do phổ biến. Một, xem nhẹ: ban lãnh đạo cho rằng ‘cháy thì gọi 114 là xong’, không thấy giá trị của diễn tập — cho đến khi cháy thật và mọi người hoảng loạn không biết làm gì. Hai, sợ ảnh hưởng sản xuất: diễn tập phải dừng dây chuyền, huy động công nhân — ‘tốn’ nửa ngày sản xuất, nên cứ lần lữa. Ba, làm hình thức cho có: có diễn tập nhưng chỉ ‘điểm danh, chụp ảnh’ — không có kịch bản, không thực hành dùng bình chữa cháy, không diễn tập thoát nạn — đoàn kiểm tra nhìn qua là biết hình thức. Bốn, không ai chịu trách nhiệm: không phân công người phụ trách PCCC, không có kế hoạch năm — nên việc diễn tập ‘rơi’ qua các kẽ hở quản lý.
Hậu quả không chỉ là phạt tiền: khi bị kiểm tra và không xuất trình được hồ sơ diễn tập định kỳ (kế hoạch, biên bản, hình ảnh), doanh nghiệp bị lập biên bản vi phạm hành chính. Nhưng hậu quả lớn hơn nằm ở khi cháy thật: công nhân không biết đường thoát nạn, không biết dùng bình chữa cháy, đội PCCC cơ sở không biết phối hợp — thiệt hại về người và tài sản tăng gấp bội so với cơ sở đã diễn tập tốt. Tiền phạt vì không diễn tập chỉ là ‘phần nổi’ — phần chìm là rủi ro sinh mạng.
Lỗi là coi diễn tập như dịp chụp ảnh: quy định yêu cầu diễn tập PCCC định kỳ — buổi diễn tập ‘bị quên’ thường là buổi chưa bao giờ được lên kế hoạch thật sự; không có biên bản thì coi như chưa diễn tập.
Diễn tập phải có người bấm giờ độc lập và số liệu trung thực — buổi diễn tập ‘làm màu’ với số liệu đẹp không cứu được ai khi cháy thật.
Lập kế hoạch diễn tập PCCC: nội dung cần có
Một kế hoạch diễn tập PCCC đúng quy định gồm: mục đích, yêu cầu (nâng cao kỹ năng gì cho ai), thời gian, địa điểm, lực lượng tham gia (toàn bộ hay một phần — nên có cả diễn tập toàn cơ sở và diễn tập từng phân xưởng), kịch bản tình huống (cháy ở đâu, mức độ nào, có người mắc kẹt không), nội dung thực hành (báo cháy, cắt điện, dùng bình chữa cháy, triển khai vòi rồng, thoát nạn, cứu người bị nạn, phối hợp với lực lượng bên ngoài), và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng người (ai báo cháy, ai cắt điện, ai hướng dẫn thoát nạn…).
Về tần suất: quy định yêu cầu diễn tập định kỳ — doanh nghiệp cần kiểm tra quy định cụ thể áp dụng cho loại hình cơ sở của mình (cơ sở nguy hiểm cháy nổ cao thì tần suất cao hơn), và tối thiểu nên có ít nhất một cuộc diễn tập toàn diện mỗi năm cộng với diễn tập chuyên đề (chữa cháy, thoát nạn, cứu hộ) xen kẽ. Về hồ sơ: sau mỗi cuộc diễn tập phải có biên bản (thời gian, nội dung, lực lượng tham gia, kết quả, tồn tại cần khắc phục), hình ảnh/video — đây là chứng cứ xuất trình khi đoàn kiểm tra hỏi. Một điểm nâng cao: mời lực lượng cảnh sát PCCC tham gia hoặc chứng kiến diễn tập lớn — vừa được hướng dẫn chuyên nghiệp, vừa tạo mối quan hệ tốt với cơ quan chức năng.
Lập kế hoạch diễn tập phải có nội dung thật: kịch bản cụ thể, phân vai (đội chữa cháy, hướng dẫn thoát nạn, sơ cứu, liên lạc), kiểm tra thiết bị trước, bấm giờ từ phát hiện đến tập kết, và họp rút kinh nghiệm nghiêm túc.
Vấn đề phát hiện trong diễn tập phải lập danh sách trong ngày, giao trách nhiệm cụ thể và có thời hạn khắc phục — họp rút kinh nghiệm mà không ra việc thì lần sau vẫn sai y như cũ.
Từ diễn tập hình thức đến diễn tập thực chất
Để diễn tập không còn là ‘điểm danh chụp ảnh’: một, kịch bản bất ngờ: đừng báo trước chi tiết cho mọi người (chỉ ban tổ chức biết) — cháy thật không báo trước, diễn tập cũng nên mô phỏng sự bất ngờ (trong giới hạn an toàn). Hai, thực hành thật: mỗi người phải tự tay dùng bình chữa cháy dập lửa thật (đốt lửa có kiểm soát), tự đi theo đường thoát nạn (không chỉ nghe giảng), đội PCCC cơ sở phải triển khai vòi rồng thật. Ba, đánh giá sau diễn tập: đo thời gian (bao lâu thì mọi người thoát ra hết, bao lâu thì đám cháy giả định được khống chế), ghi nhận tồn tại (đường thoát nạn bị chặn, bình chữa cháy hết hạn, người không biết dùng…), và khắc phục ngay.
Bốn, gắn với thực tế cơ sở: kịch bản diễn tập phải dựa trên nguy cơ cháy thực tế của cơ sở (kho hóa chất thì diễn tập rò rỉ hóa chất gây cháy, nhà xưởng gỗ thì diễn tập cháy lan nhanh…) — diễn tập chung chung không chuẩn bị được cho tình huống thật. Năm, đào tạo lồng ghép: diễn tập là dịp để đào tạo lại kiến thức PCCC (cách dùng các loại bình, số điện thoại báo cháy, đường thoát nạn) — nhất là cho công nhân mới. Sáu, duy trì ‘văn hóa PCCC’: nội quy PCCC được nhắc thường xuyên, biển báo rõ ràng, đường thoát nạn luôn thông thoáng — diễn tập chỉ là ‘kỳ thi’, còn ‘học hàng ngày’ mới quyết định kết quả. Bài học: đừng đợi bị phạt mới diễn tập — hãy diễn tập để không bao giờ phải hối hận khi cháy thật.
Từ hình thức đến thực chất: đo thời gian sơ tán, luân phiên kịch bản (ca đêm, lối thoát bị chặn, người bị thương), theo dõi các lỗi qua các lần diễn tập đến khi khắc phục xong, và báo cáo xu hướng cho lãnh đạo.
Đưa kết quả diễn tập vào đánh giá thi đua của các bộ phận: khi điểm diễn tập ảnh hưởng đến thu nhập thì mọi người tự khắc nghiêm túc.
Căn cứ pháp lý cần lưu hồ sơ
Tình huống trong bài viết này chịu sự điều chỉnh của Luật Phòng cháy, chữa cháy 55/2024/QH15 (có hiệu lực từ 01/7/2025) và các văn bản hướng dẫn về diễn tập, huấn luyện nghiệp vụ PCCC, cùng pháp luật về xử lý vi phạm hành chính. Nội dung được kiểm chứng tại thời điểm viết (16/10/2026).
- Xây dựng kế hoạch diễn tập PCCC năm với kịch bản, phân công cụ thể
- Đảm bảo tần suất diễn tập định kỳ theo quy định áp dụng cho loại hình cơ sở
- Lưu hồ sơ đầy đủ sau mỗi cuộc diễn tập: biên bản, hình ảnh, đánh giá
- Thực hành thật: dùng bình chữa cháy, đi đường thoát nạn, triển khai vòi rồng
- Đánh giá sau diễn tập và khắc phục ngay các tồn tại phát hiện được
- Chỉ định người phụ trách PCCC và duy trì văn hóa PCCC hàng ngày
Liên hệ FLAT Law Firm
Doanh nghiệp của bạn bị phạt vì thiếu diễn tập PCCC? Đội ngũ luật sư FLAT Law Firm với hơn 30 năm kinh nghiệm hỗ trợ xây dựng kế hoạch diễn tập, hoàn thiện hồ sơ và làm việc với cơ quan PCCC. Liên hệ với chúng tôi để được tư vấn chi tiết.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng
