Thắng kiện mới chỉ là một nửa chặng đường. Khi bên thua kiện có điều kiện thi hành mà không tự nguyện thi hành, pháp luật trao cho cơ quan thi hành án “thanh gươm” cưỡng chế — trong đó kê biên tài sản là biện pháp mạnh và hiệu quả nhất để bảo đảm bản án được thực thi.
Bài viết trình bày trình tự cưỡng chế kê biên tài sản theo Luật Thi hành án dân sự 2025 (số 106/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026) và Nghị định 152/2026/NĐ-CP khi bên phải thi hành án không tự nguyện.
Lưu ý quan trọng: Luật Thi hành án dân sự 2008 đã hết hiệu lực, được thay thế toàn bộ bởi Luật 106/2025/QH15 từ ngày 01/7/2026. Các quy định về kê biên trước đây (Điều 71–74 Luật 2008) nay được quy định tại Điều 78–83 Luật 2025.
1. Nguyên tắc: tự nguyện trước, cưỡng chế sau
Bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật phải được thi hành. Người phải thi hành án được ấn định thời hạn tự nguyện thi hành. Theo Điều 72 Luật Thi hành án dân sự 2025, hết thời hạn này mà người phải thi hành án có điều kiện mà không tự nguyện thi hành thì bị cưỡng chế — không ai bị cưỡng chế “ngay lập tức” sau khi có bản án mà chưa qua bước này.
Trường hợp cần ngăn chặn người phải thi hành án có hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc hành vi khác nhằm trốn tránh việc thi hành án, Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên có quyền áp dụng ngay biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế. Việc cưỡng chế không được tổ chức trong thời gian từ 22 giờ đến 06 giờ sáng ngày hôm sau, các ngày nghỉ, ngày lễ theo quy định của pháp luật.
2. Kê biên: biện pháp cưỡng chế trọng tâm
Theo Điều 71 Luật Thi hành án dân sự 2025, người phải thi hành án bị áp dụng một hoặc một số trong 6 biện pháp cưỡng chế: (1) khấu trừ tiền trong tài khoản, thu tiền, xử lý giấy tờ có giá; (2) trừ vào thu nhập; (3) khai thác tài sản; (4) kê biên, xử lý tài sản, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ; (5) giao tài sản, vật, giấy tờ; (6) buộc thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định.
Việc áp dụng biện pháp cưỡng chế phải tương ứng với nghĩa vụ của người phải thi hành án và các chi phí thi hành án (Điều 72.3).
3. Trình tự kê biên tài sản (Điều 78–83)
Bước 1 — Xác minh tài sản: Chấp hành viên xác minh người phải thi hành án có tài sản gì, ở đâu, tình trạng pháp lý ra sao (có đang thế chấp không, có tranh chấp không). Cơ quan, tổ chức, cá nhân đang quản lý tài sản, tài khoản của người phải thi hành án có trách nhiệm cung cấp thông tin, tài liệu đầy đủ, chính xác, đúng thời hạn theo yêu cầu (Điều 37.6).
Bước 2 — Ra quyết định kê biên (Điều 78): Chấp hành viên ra quyết định kê biên tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ. Đối với một số loại tài sản cụ thể, Luật quy định chi tiết: quyền sử dụng đất có tài sản gắn liền với đất thì phải kê biên cả quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất; nhà ở là nơi ở duy nhất của người phải thi hành án và gia đình thì chỉ kê biên khi người đó không có tài sản khác hoặc có nhưng không đủ để thi hành án — trừ trường hợp bản án, quyết định tuyên kê biên hoặc nhà ở là tài sản bảo đảm đã được bản án, quyết định tuyên xử lý.
Bước 3 — Thực hiện kê biên (Điều 80): khi kê biên, Chấp hành viên phải lập biên bản kê biên ghi rõ thời gian, địa điểm, thành phần tham gia, tài sản kê biên, việc giao bảo quản tài sản, ý kiến của các bên tham gia. Trước khi kê biên tài sản là bất động sản ít nhất 03 ngày làm việc, Chấp hành viên thông báo cho Viện kiểm sát nhân dân có thẩm quyền, cơ quan có thẩm quyền quản lý về đất đai, đại diện chính quyền cấp xã, đương sự và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Bước 4 — Thẩm định giá, xác định giá (Điều 82): trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày thực hiện xong việc kê biên, Chấp hành viên ký hợp đồng dịch vụ với doanh nghiệp thẩm định giá (trừ trường hợp đương sự thỏa thuận về giá tài sản). Giá khởi điểm để đấu giá lần đầu là giá theo kết quả thẩm định giá, xác định giá hoặc giá do đương sự thỏa thuận.
Bước 5 — Bán tài sản kê biên (Điều 83): trước khi bán tài sản lần đầu, chủ sở hữu chung, tổ chức, cá nhân được quyền ưu tiên mua được thông báo quyền ưu tiên mua theo giá khởi điểm — thời hạn thực hiện quyền ưu tiên mua là 15 ngày đối với bất động sản, 05 ngày làm việc đối với động sản. Việc bán thực hiện bằng đấu giá: tổ chức đấu giá động sản trong thời hạn 30 ngày, bất động sản trong 45 ngày kể từ ngày ký hợp đồng dịch vụ đấu giá. Mỗi lần giảm giá không quá 10% giá khởi điểm của lần đấu giá liền kề trước đó.
4. Tài sản đang thế chấp ngân hàng: vẫn kê biên được
Điểm nhiều người hiểu sai: tài sản đang thế chấp, cầm cố hợp pháp tại ngân hàng vẫn bị kê biên để thi hành án — pháp luật không loại trừ tài sản đang thế chấp khỏi diện kê biên (Điều 79 liệt kê các tài sản không được kê biên, trong đó không có tài sản thế chấp), và Điều 78.1 cho phép kê biên cả tài sản đang do người thứ ba giữ. Chấp hành viên không cần ngân hàng “đồng ý” mới được ra quyết định kê biên.
5. Giới hạn của biện pháp kê biên
- Tương xứng: chỉ kê biên tài sản tương ứng với nghĩa vụ phải thi hành và chi phí cưỡng chế — không kê biên quá mức cần thiết (Điều 72.3);
- Tài sản không được kê biên (Điều 79): pháp luật loại trừ tài sản bị cấm lưu thông; tài sản phục vụ quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng; lương thực, thuốc, thiết bị y tế, đồ dùng thờ cúng, công cụ lao động, đồ dùng sinh hoạt thiết yếu tối thiểu của người phải thi hành án và gia đình;
- Quyền khiếu nại: người phải thi hành án, người có quyền lợi liên quan (kể cả ngân hàng nhận thế chấp) có quyền khiếu nại quyết định cưỡng chế, hành vi của Chấp hành viên nếu cho rằng trái pháp luật.
6. Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Bên thua kiện không có tài sản gì thì sao?
Đáp: Cơ quan thi hành án xác minh; nếu xác định không có điều kiện thi hành, Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự ra quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành án (Điều 38). Người được thi hành án có quyền yêu cầu xác minh lại khi có thông tin mới về tài sản.
Hỏi: Nhà đang ở có bị kê biên không?
Đáp: Nếu nhà ở là nơi ở duy nhất của người phải thi hành án và gia đình, Chấp hành viên chỉ kê biên khi người đó không có tài sản khác hoặc có nhưng không đủ để thi hành án — trừ trường hợp bản án tuyên kê biên hoặc nhà ở là tài sản bảo đảm đã được bản án tuyên xử lý (Điều 78.3(b)).
Hỏi: Kê biên rồi bao lâu thì bán đấu giá?
Đáp: Trong 05 ngày làm việc sau khi kê biên xong, Chấp hành viên ký hợp đồng thẩm định giá; việc tổ chức đấu giá động sản trong 30 ngày, bất động sản trong 45 ngày kể từ ngày ký hợp đồng dịch vụ đấu giá (Điều 82–83).
Bên thua kiện không tự nguyện thi hành bản án? Liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ yêu cầu cưỡng chế thi hành án.
Bài viết do FLAW AI Legal Council biên soạn. Nội dung đang chờ Hội đồng QA rà soát trước khi trình phê duyệt; thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể của quý vị.