Doanh nghiệp xuất nhập khẩu thường chỉ lo “bị phạt bao nhiêu” mà quên mất một câu hỏi quan trọng không kém: bao lâu thì cơ quan hải quan không còn quyền ra quyết định xử phạt? Đó chính là thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính. Hết thời hiệu, hành vi vi phạm dù có thật cũng không thể bị xử phạt nữa — nhưng với vi phạm về thuế, “thoát phạt” không đồng nghĩa “thoát nộp thuế”. Khung thời hiệu mới đang áp dụng từ ngày 01/7/2026 theo Nghị định 169/2026/NĐ-CP (thay thế Nghị định 128/2020/NĐ-CP).
Khung thời hiệu mới: 02 năm và 05 năm
Điều 5 Nghị định 169/2026/NĐ-CP quy định hai mức thời hiệu xử phạt trong lĩnh vực hải quan:
- 05 năm — đối với vi phạm hành chính về quản lý thuế: hành vi trốn thuế chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, và hành vi khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn, không thu (khoản 1 Điều 5);
- 02 năm — đối với các hành vi vi phạm khác trong lĩnh vực hải quan: vi phạm về thủ tục, khai hải quan, kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan… (khoản 2 Điều 5).
Hai mức này tuyệt đối không được đồng nhất: cùng một tờ khai, hành vi khai sai mã số hàng hóa dẫn đến thiếu thuế áp thời hiệu 05 năm, trong khi hành vi vi phạm thủ tục đơn thuần chỉ áp thời hiệu 02 năm.
Quá thời hiệu 05 năm: không bị phạt nhưng vẫn phải nộp đủ thuế
Đây là điểm doanh nghiệp hay hiểu sai nhất. Khoản 1 Điều 5 Nghị định 169/2026/NĐ-CP quy định: quá thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính về quản lý thuế, người nộp thuế không bị xử phạt, nhưng vẫn phải nộp đủ số tiền thuế thiếu, số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn, không thu không đúng hoặc số tiền thuế trốn, số tiền chậm nộp vào ngân sách nhà nước — trong thời hạn 10 năm trở về trước, kể từ ngày phát hiện hành vi vi phạm.
Nói cách khác: hết thời hiệu thì thoát được tiền phạt, nhưng nghĩa vụ nộp thuế thì không thoát — cơ quan thuế/hải quan vẫn truy thu được trong phạm vi 10 năm tính ngược từ ngày phát hiện.
Ba trường hợp đặc biệt làm thay đổi thời hiệu
1. Kéo dài thêm 01 năm. Trường hợp xử phạt do cơ quan tiến hành tố tụng chuyển hồ sơ đến để xử phạt hành chính (theo Luật Xử lý vi phạm hành chính), thời hiệu được kéo dài thêm 01 năm so với thời hiệu thông thường; thời gian cơ quan tố tụng thụ lý, xem xét được tính vào thời hiệu (khoản 4 Điều 5 Nghị định 169/2026/NĐ-CP).
2. Tính lại thời hiệu. Trong thời hiệu mà cá nhân, tổ chức cố tình trốn tránh, cản trở việc xử phạt thì thời hiệu được tính lại kể từ thời điểm chấm dứt hành vi trốn tránh, cản trở (khoản 5 Điều 5).
3. Thời điểm bắt đầu tính. Hành vi vi phạm đã kết thúc thì tính từ thời điểm chấm dứt hành vi; hành vi đang thực hiện thì tính từ thời điểm phát hiện (theo Luật Xử lý vi phạm hành chính). Khoản 6 Điều 5 Nghị định 169/2026/NĐ-CP liệt kê cụ thể thời điểm chấm dứt cho từng nhóm hành vi — ví dụ: vi phạm về thủ tục hải quan thì thời điểm chấm dứt là thời điểm làm thủ tục hải quan, nộp hồ sơ thuế; vi phạm về khai hải quan là thời điểm đăng ký tờ khai.
Quy tắc chuyển tiếp cho hành vi trước 01/7/2026
Điều 39 Nghị định 169/2026/NĐ-CP quy định chuyển tiếp: hành vi vi phạm xảy ra và kết thúc trước ngày 01/7/2026 mà bị phát hiện hoặc bị xem xét ra quyết định xử phạt sau ngày 01/7/2026 thì áp dụng Nghị định 169/2026/NĐ-CP nếu nghị định mới không quy định trách nhiệm pháp lý hoặc quy định trách nhiệm pháp lý nhẹ hơn so với quy định cũ. Doanh nghiệp có vụ việc “tồn đọng” từ trước 01/7/2026 cần rà soát lại theo nguyên tắc có lợi này.
Thực tiễn cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu
- Lưu trữ hồ sơ đầy đủ: tờ khai, chứng từ, sổ sách kế toán liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu cần được lưu giữ có hệ thống — đây là cơ sở để xác định thời điểm chấm dứt hành vi và tính thời hiệu khi có tranh chấp;
- Phân biệt ba loại thời hiệu khác nhau: thời hiệu xử phạt (02 năm/05 năm) khác với thời hiệu truy thu thuế theo Luật Quản lý thuế, và khác với thời hiệu khiếu nại quyết định xử phạt (90 ngày). Nhầm lẫn giữa chúng có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ quyền khiếu nại hoặc đánh giá sai rủi ro;
- Theo dõi mốc thời gian từng tờ khai: với các vi phạm về quản lý thuế, “đồng hồ” 05 năm và nghĩa vụ truy thu 10 năm chạy song song — kế hoạch tuân thủ thuế cần tính đến cả hai.
Cần rà soát rủi ro hải quan và thuế xuất nhập khẩu cho doanh nghiệp? Liên hệ qua trang Liên hệ của FLAT Law Firm để được tư vấn.
Thông tin trên chỉ mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Tình huống cụ thể của doanh nghiệp cần được luật sư đánh giá riêng.
Thông tin mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Nội dung do AI Legal Council kiểm tra chất lượng, chưa được luật sư người thật duyệt.
