Trả lời thẳng: Không bao giờ — với tư cách pháp nhân. Điều 76 Bộ luật Hình sự liệt kê đóng 33 điều mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, và không có bất kỳ tội tham nhũng nào (Điều 353–365), kể cả Điều 364. Vì vậy, doanh nghiệp với tư cách pháp nhân không thể “phạm tội đưa hối lộ”; chỉ cá nhân (người trực tiếp đưa, người chỉ đạo/tổ chức) bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Luật 86/2025/QH15 không bổ sung tội tham nhũng nào vào Điều 76 — kết luận này đứng vững ở phiên bản mới nhất.
(Bài viết này không dùng cụm “doanh nghiệp phạm tội đưa hối lộ” ngoài phần đính chính — vì đó là cách diễn đạt sai về mặt pháp lý.)
1. Đính chính ngộ nhận phổ biến
Nhiều bài viết trên mạng viết rằng “doanh nghiệp đưa hối lộ thì doanh nghiệp phạm tội” — điều này sai theo Điều 76. Danh sách 33 điều: 188, 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 200, 203, 209, 210, 211, 213, 216, 217, 225, 226, 227, 232, 234, 235, 237, 238, 239, 242, 243, 244, 245, 246, 300, 324 — không gồm Điều 364 (cũng không gồm bất kỳ tội tham nhũng nào). Khi một vụ “doanh nghiệp đưa hối lộ” bị phanh phui, đối tượng bị truy cứu hình sự là các cá nhân liên quan.
2. Nguyên văn Điều 364 — tội đưa hối lộ của cá nhân
Chủ thể chung (khoản 1): “Người nào trực tiếp hay qua trung gian đã đưa hoặc sẽ đưa cho người có chức vụ, quyền hạn hoặc người khác hoặc tổ chức khác bất kỳ lợi ích nào… để người có chức vụ, quyền hạn làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ”.
Khung hình phạt:
| Khoản | Tình tiết | Hình phạt |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Tiền/tài sản/lợi ích vật chất từ 2.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng, hoặc lợi ích phi vật chất | Phạt tiền 20.000.000–200.000.000 đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng–03 năm |
| Khoản 2 | Có tổ chức; thủ đoạn xảo quyệt; dùng tài sản của Nhà nước để đưa hối lộ; lợi dụng chức vụ, quyền hạn; phạm tội 02 lần trở lên; của hối lộ từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng | Tù 02–07 năm |
| Khoản 3 | Của hối lộ từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng | Tù 07–12 năm |
| Khoản 4 | Của hối lộ từ 1.000.000.000 đồng trở lên | Tù 12–20 năm |
| Khoản 5 | Hình phạt bổ sung | Có thể phạt tiền 10.000.000–50.000.000 đồng |
Mở rộng phạm vi (khoản 6): “Người nào đưa hoặc sẽ đưa hối lộ cho công chức nước ngoài, công chức của tổ chức quốc tế công, người có chức vụ trong các doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước cũng bị xử lý theo quy định tại Điều này.” → đưa hối lộ cho người có chức vụ trong doanh nghiệp tư nhân cũng phạm tội, không giới hạn khu vực nhà nước.
3. Khi nào cá nhân hành động “vì doanh nghiệp” bị truy cứu?
Giám đốc, người đại diện theo pháp luật, hoặc người được giao nhiệm vụ dùng tiền của doanh nghiệp để đưa hối lộ: chính cá nhân đó (người trực tiếp đưa, người chỉ đạo/tổ chức) bị truy cứu theo Điều 364 — kể cả khi động cơ là “vì lợi ích doanh nghiệp”. Luật viết “người nào” — không miễn trừ cho trường hợp hành động nhân danh công ty. (Đây là ranh giới giữa quy định của luật và diễn giải áp dụng: kết luận suy từ nguyên văn “người nào” của điều luật.)
Lưu ý: dùng tài sản Nhà nước để đưa hối lộ thuộc tình tiết tăng nặng ở khoản 2.
4. Rủi ro liên đới của doanh nghiệp (ở mức nguyên tắc chung)
Dù pháp nhân không chịu trách nhiệm hình sự về tội đưa hối lộ, doanh nghiệp vẫn có thể đối mặt các rủi ro ở mức nguyên tắc chung: xử lý hành chính, trách nhiệm dân sự/bồi thường, tịch thu tài sản liên quan, và tổn hại uy tín/thương hiệu. Bài viết không liệt kê điều luật hành chính hay dân sự cụ thể — phạm vi này phụ thuộc từng vụ việc và cần đánh giá riêng.
5. Miễn trách nhiệm hình sự (khoản 7) — phân biệt hai mức
- Bị ép buộc đưa hối lộ mà chủ động khai báo trước khi bị phát giác → “được coi là không có tội”, được trả lại toàn bộ của đã dùng để đưa hối lộ.
- Không bị ép buộc nhưng chủ động khai báo trước khi bị phát giác → “có thể được miễn trách nhiệm hình sự” và được trả lại một phần hoặc toàn bộ của đã dùng để đưa hối lộ.
Hai mức này khác nhau — không được lẫn “được coi là không có tội” với “có thể được miễn TNHS”.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Công ty A chi tiền để giám đốc “lo lót” xin giấy phép — công ty A có phạm tội đưa hối lộ không?
Đáp: Với tư cách pháp nhân, công ty A không phạm tội đưa hối lộ (Điều 364 không thuộc Điều 76). Cá nhân giám đốc (người trực tiếp đưa hoặc người chỉ đạo) là đối tượng bị truy cứu hình sự.
Hỏi: Đưa hối lộ cho cán bộ doanh nghiệp tư nhân có phạm tội không?
Đáp: Có — theo khoản 6 Điều 364, đưa hối lộ cho người có chức vụ trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước cũng bị xử lý như đưa hối lộ cho người có chức vụ trong khu vực nhà nước.
Nguồn trích dẫn
- Bộ luật Hình sự — Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025 (Điều 76, Điều 364) — thuvienphapluat.vn
Bài viết mang tính thông tin tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Nội dung chờ luật sư FLAT Law Firm rà soát trước khi xuất bản.
Thông tin mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Nội dung do AI Legal Council kiểm tra chất lượng, chưa được luật sư người thật duyệt.