Thuế đối với voucher, điểm thưởng và chương trình khách hàng thân thiết của doanh nghiệp FDI bán lẻ

Voucher và điểm thưởng trông giống một công cụ marketing, nhưng trên sổ sách chúng là một khoản nợ của doanh nghiệp với khách hàng. Xử lý sai thời điểm — tính thuế và ghi doanh thu ngay khi bán voucher — khiến doanh nghiệp nộp thuế hai lần cho cùng một giao dịch và sai lệch doanh thu giữa các kỳ.

Căn cứ pháp lý

Bán voucher chưa phải bán hàng: thời điểm thuế và doanh thu nằm ở lúc sử dụng

Voucher do doanh nghiệp phát hành là chứng từ có giá, trao cho người giữ quyền mua hàng hóa, dịch vụ trong tương lai. Tại thời điểm bán voucher, doanh nghiệp chưa chuyển giao hàng hóa hay cung cấp dịch vụ nào, nên chưa phát sinh nghĩa vụ thuế giá trị gia tăng và khoản tiền thu được chưa phải doanh thu — nó là khoản người mua trả tiền trước, một khoản nợ phải trả trên bảng cân đối. Khi khách hàng dùng voucher thanh toán, doanh nghiệp mới lập hóa đơn cho hàng hóa, dịch vụ thực tế, tính thuế giá trị gia tăng theo thuế suất của hàng hóa, dịch vụ đó và ghi nhận doanh thu.

Cần tách bạch với hàng hóa dùng để khuyến mại: trường hợp doanh nghiệp xuất hàng hóa làm quà tặng, khuyến mại theo chương trình đã đăng ký hoặc thông báo đúng pháp luật thương mại về khuyến mại, giá tính thuế giá trị gia tăng của hàng khuyến mại được xác định bằng 0 theo khung pháp luật thuế giá trị gia tăng; ngược lại, hàng tặng ngoài chương trình khuyến mại hợp lệ vẫn phải tính thuế theo giá của hàng hóa cùng loại. Voucher tặng kèm trong chương trình khuyến mại và voucher bán thu tiền là hai bản chất khác nhau — áp nhầm khung của loại này sang loại kia là lỗi phổ biến nhất ở mảng này.

Điểm thưởng là nghĩa vụ hoàn thành trong tương lai, không phải doanh thu phụ

Khi khách mua hàng và được tích điểm, một phần giá bán thực chất là tiền khách trả trước cho quyền lợi điểm sẽ dùng sau. Theo nguyên tắc ghi nhận doanh thu của chế độ kế toán (Thông tư 200/2014/TT-BTC), doanh nghiệp phân bổ giá trị giao dịch: phần tương ứng hàng hóa ghi doanh thu ngay, phần tương ứng điểm thưởng ghi nhận là doanh thu chưa thực hiện và chỉ chuyển thành doanh thu khi khách đổi điểm hoặc điểm hết hạn. Nhìn từ phía thuế, cơ chế này tránh việc doanh nghiệp ghi toàn bộ doanh thu tại thời điểm bán rồi lại ghi thêm một lần doanh thu khi khách đổi điểm bằng hàng.

Với điểm hết hạn không sử dụng: tại thời điểm điểm hết hạn và doanh nghiệp không còn nghĩa vụ cung cấp hàng hóa, dịch vụ tương ứng, khoản doanh thu chưa thực hiện còn lại được kết chuyển thành thu nhập — khoản này thuộc diện thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp vì doanh nghiệp đã thu tiền của khách mà không còn phải giao hàng. Điều kiện then chốt là điều khoản chương trình phải quy định rõ thời hạn điểm và thời điểm nghĩa vụ chấm dứt; nếu điều khoản mơ hồ, cơ quan thuế có cơ sở yêu cầu giữ khoản này ở trạng thái nghĩa vụ thay vì công nhận thu nhập, hoặc ngược lại truy vấn việc kết chuyển quá sớm.

Phân tích áp dụng

Chương trình khách hàng thân thiết liên kết nhiều doanh nghiệp (điểm tích tại siêu thị, đổi tại hãng bay hoặc chuỗi cà phê đối tác) làm bài toán phức tạp thêm một tầng: doanh nghiệp cấp điểm thu tiền từ đối tác đổi điểm, còn doanh nghiệp đổi điểm giao hàng cho khách của người khác. Bản chất kinh tế quyết định xử lý: bên cấp điểm đóng vai trò chủ thể chương trình thì ghi nhận nghĩa vụ điểm và doanh thu dịch vụ vận hành; bên chỉ là điểm chấp nhận đổi thì ghi doanh thu bán hàng khi giao hàng và khoản phải thu từ chủ thể chương trình. Các bên cần hợp đồng liên kết quy định giá trị quy đổi điểm, kỳ đối soát và bên chịu trách nhiệm thuế tại từng khâu — nếu không, cùng một giá trị điểm có thể bị tính thuế hai lần ở hai doanh nghiệp, hoặc không lần nào.

Rủi ro kiểm tra thực tế tập trung ở ba điểm: doanh nghiệp ghi doanh thu toàn bộ tại thời điểm bán hàng kèm điểm, sau đó khi khách đổi điểm lại xuất hóa đơn 0 đồng không căn cứ; điểm hết hạn được kết chuyển thu nhập nhưng điều khoản chương trình không có thời hạn rõ ràng; và voucher bán qua đại lý, sàn trung gian bị ghi nhận là doanh thu ngay tại thời điểm đại lý thanh toán cho nhà phát hành. Cả ba đều là lỗi thời điểm, và lỗi thời điểm trong thuế thường bị truy thu kèm tiền chậm nộp tính trên toàn bộ khoảng thời gian sai lệch — đắt hơn nhiều so với giá trị khoản thuế chênh lệch.

Khuyến nghị hành động

Sửa điều khoản chương trình voucher/điểm: thời hạn sử dụng, thời điểm nghĩa vụ chấm dứt, điều kiện hoàn tiền — đây là căn cứ pháp lý cho mọi xử lý kế toán phía sau.
Tách tài khoản kế toán: tiền bán voucher và phần điểm chưa đổi theo dõi ở nhóm nợ phải trả/doanh thu chưa thực hiện, không ghi doanh thu tại thời điểm phát hành.
Cấu hình POS và phần mềm loyalty xuất hóa đơn tại thời điểm khách dùng voucher/điểm, liên kết mã voucher với hóa đơn để đối soát.
Với chương trình liên kết: ký hợp đồng phân bổ giá trị điểm và trách nhiệm thuế giữa các bên, đối soát định kỳ theo điểm đã cấp và đã đổi.

Câu hỏi thường gặp

Voucher và điểm thưởng của doanh nghiệp bán lẻ xử lý thuế GTGT thế nào?

Bán voucher chưa phát sinh thuế giá trị gia tăng vì voucher chỉ là chứng từ có giá, chưa có hàng hóa, dịch vụ được chuyển giao; thuế phát sinh khi khách dùng voucher để nhận hàng hóa, dịch vụ, tính theo thuế suất của hàng hóa, dịch vụ đó kèm hóa đơn tại thời điểm sử dụng. Điểm thưởng đi theo doanh thu: giá trị điểm được tách khỏi doanh thu bán hàng ban đầu và chỉ chuyển thành doanh thu, tính thuế khi khách đổi điểm hoặc điểm hết hạn. Hàng hóa dùng cho khuyến mại đúng pháp luật thương mại về khuyến mại có giá tính thuế bằng 0 — khác với voucher bán thu tiền.

Doanh thu ghi nhận khi bán voucher khác khi khách dùng voucher ra sao?

Khi bán voucher, doanh nghiệp ghi nhận tiền thu được là khoản người mua trả tiền trước (nợ phải trả), chưa ghi doanh thu vì chưa giao hàng. Khi khách dùng voucher, doanh nghiệp giao hàng hóa hoặc dịch vụ, lập hóa đơn và ghi doanh thu tương ứng giá trị hàng hóa, dịch vụ đã giao; phần voucher không đủ thanh toán được thu thêm bằng tiền. Nếu voucher hết hạn mà khách không dùng, số tiền còn lại được kết chuyển thu nhập khi nghĩa vụ của doanh nghiệp với khách hàng chấm dứt theo điều khoản chương trình.

Chương trình khách hàng thân thiết liên kết nhiều doanh nghiệp phân bổ doanh thu, thuế thế nào?

Theo bản chất vai trò của từng bên: chủ thể chương trình (bên phát hành và quản lý điểm) ghi nhận nghĩa vụ điểm với khách và doanh thu dịch vụ từ đối tác; doanh nghiệp chấp nhận đổi điểm ghi doanh thu bán hàng khi giao hàng cho khách và khoản phải thu từ chủ thể chương trình theo giá trị quy đổi đã thỏa thuận. Các bên phải có hợp đồng liên kết quy định giá trị một điểm, kỳ đối soát, thời điểm xuất hóa đơn giữa các bên để tránh tính thuế hai lần hoặc bỏ sót tại khâu quy đổi.

Điểm thưởng hết hạn không dùng có phải điều chỉnh doanh thu không?

Không điều chỉnh giảm doanh thu đã ghi của kỳ bán hàng; thay vào đó, khoản giá trị điểm chưa thực hiện được kết chuyển thành thu nhập khác tại thời điểm điểm hết hạn và nghĩa vụ cung cấp hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp chấm dứt theo điều khoản chương trình. Khoản thu nhập này chịu thuế thu nhập doanh nghiệp. Điều kiện là chương trình phải quy định thời hạn điểm rõ ràng; nếu điểm không có thời hạn hoặc nghĩa vụ chưa chấm dứt, doanh nghiệp chưa đủ căn cứ kết chuyển.