Nhà máy, xí nghiệp có nhu cầu sử dụng lao động trẻ, nhưng pháp luật cấm sử dụng lao động chưa thành niên vào nhiều công việc và nơi làm việc cụ thể — vi phạm có thể bị phạt đến 75 triệu đồng. Bài viết hệ thống hóa danh mục công việc cấm sử dụng người từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi, đặc biệt trong môi trường nhà máy, theo khung pháp luật hiện hành.
1. Khung pháp luật hiện hành
Chế độ lao động chưa thành niên được điều chỉnh tại Điều 143–147 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 (văn bản hợp nhất 18/VBHN-VPQH 2026) và Thông tư 09/2020/TT-BLĐTBXH hướng dẫn (vẫn còn hiệu lực). Chế tài vi phạm áp dụng theo Điều 27 Nghị định 283/2026/NĐ-CP (hiệu lực 10/9/2026, thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP).
2. Ai là “lao động chưa thành niên”?
- Chưa đủ 18 tuổi (Điều 143). Từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi: không được làm công việc hoặc làm việc ở nơi làm việc quy định tại Điều 147.
- Từ đủ 13 đến chưa đủ 15 tuổi: chỉ được làm công việc nhẹ theo danh mục của Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (Phụ lục II Thông tư 09/2020/TT-BLĐTBXH).
- Chưa đủ 13 tuổi: chỉ được làm các công việc nghệ thuật, thể dục, thể thao (khoản 3 Điều 145) và phải được cơ quan chuyên môn về lao động thuộc UBND cấp tỉnh đồng ý.
3. Danh mục công việc CẤM sử dụng người từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi (khoản 1 Điều 147)
Trong môi trường nhà máy, các nhóm công việc sau bị cấm tuyệt đối đối với người từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi:
- Mang, vác, nâng các vật nặng vượt quá thể trạng của người chưa thành niên;
- Sản xuất, kinh doanh cồn, rượu, bia, thuốc lá, chất tác động đến tinh thần hoặc chất gây nghiện khác;
- Sản xuất, sử dụng hoặc vận chuyển hóa chất, khí gas, chất nổ;
- Bảo trì, bảo dưỡng thiết bị, máy móc;
- Phá dỡ các công trình xây dựng;
- Nấu, thổi, đúc, cán, dập, hàn kim loại;
- Lặn biển, đánh bắt thủy, hải sản xa bờ;
- Công việc khác gây tổn hại đến sự phát triển thể lực, trí lực, nhân cách — danh mục chi tiết tại Phụ lục III Thông tư 09/2020/TT-BLĐTBXH (khoản 1 Điều 9).
4. Nơi làm việc CẤM (khoản 2 Điều 147)
- Dưới nước, dưới lòng đất, trong hang động, trong đường hầm;
- Công trường xây dựng;
- Cơ sở giết mổ gia súc;
- Sòng bạc, quán bar, vũ trường, phòng hát karaoke, khách sạn, nhà nghỉ, cơ sở tắm hơi, cơ sở xoa bóp; điểm kinh doanh xổ số, dịch vụ trò chơi điện tử;
- Nơi làm việc khác gây tổn hại — danh mục tại Phụ lục IV Thông tư 09/2020/TT-BLĐTBXH (khoản 2 Điều 9).
5. Thời giờ làm việc và nguyên tắc sử dụng
- Từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi: không quá 08 giờ/ngày và 40 giờ/tuần; chỉ được làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm trong một số nghề, công việc theo danh mục của Bộ trưởng (Điều 10 Thông tư 09/2020/TT-BLĐTBXH: biểu diễn nghệ thuật, vận động viên thể thao) — Điều 146.
- Chưa đủ 15 tuổi: không quá 04 giờ/ngày, 20 giờ/tuần; không làm thêm giờ, không làm ban đêm.
- Nguyên tắc (Điều 144): chỉ làm công việc phù hợp sức khỏe; phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ; lập sổ theo dõi riêng (họ tên, ngày sinh, công việc, kết quả khám sức khỏe định kỳ), xuất trình khi có yêu cầu; tạo cơ hội học văn hóa, giáo dục nghề nghiệp.
- Sử dụng người chưa đủ 15 tuổi còn phải: giao kết HĐLĐ bằng văn bản với người đó và người đại diện pháp luật; bố trí giờ làm việc không ảnh hưởng học tập; có giấy khám sức khỏe và khám định kỳ ít nhất 01 lần/06 tháng (Điều 145).
6. Chế tài vi phạm (Điều 27 Nghị định 283/2026/NĐ-CP)
- Phạt 1.000.000–2.000.000 đồng: không lập sổ theo dõi riêng, ghi không đầy đủ hoặc không xuất trình sổ khi có yêu cầu.
- Phạt 20.000.000–25.000.000 đồng: sử dụng mà chưa có sự đồng ý của cha/mẹ/người giám hộ; vi phạm quy định đối với người chưa đủ 15 tuổi (HĐLĐ, giờ làm việc, khám sức khỏe); vượt thời giờ làm việc tại Điều 146; cho người chưa đủ 15 tuổi làm thêm giờ/ban đêm; cho người 15–18 tuổi làm thêm giờ/ban đêm trong nghề, công việc pháp luật không cho phép.
- Phạt 50.000.000–75.000.000 đồng: sử dụng người từ 13 đến chưa đủ 15 tuổi làm công việc ngoài danh mục được phép; sử dụng lao động chưa thành niên làm công việc hoặc tại nơi làm việc bị cấm theo Điều 147.
(Mức phạt nêu trên là mức đối với cá nhân; tổ chức vi phạm phạt gấp 02 lần.) Sử dụng lao động chưa thành niên trái pháp luật còn là hành vi bị nghiêm cấm tại khoản 7 Điều 8 Bộ luật Lao động.
7. Khuyến nghị cho nhà máy, doanh nghiệp
- Rà soát vị trí việc làm: đối chiếu từng vị trí với danh mục cấm tại Điều 147 + Phụ lục III/IV Thông tư 09/2020/TT-BLĐTBXH trước khi bố trí người từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi.
- Lập sổ theo dõi riêng đầy đủ nội dung theo khoản 3 Điều 144 — đây là nghĩa vụ dễ bị bỏ sót nhưng bị phạt đến 02 triệu đồng.
- Lấy văn bản đồng ý của cha/mẹ/người giám hộ và lưu hồ sơ; kiểm tra tuổi bằng giấy tờ tùy thân.
- Giám sát thời giờ làm việc chặt chẽ: không giao làm thêm giờ/ban đêm ngoài danh mục cho phép.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Nhà máy có được tuyển người 16 tuổi làm công nhân vận hành máy không?
Đáp: Phải đối chiếu công việc cụ thể với danh mục cấm tại Điều 147 (ví dụ: bảo trì, bảo dưỡng thiết bị, máy móc; hàn, đúc kim loại bị cấm). Nếu công việc không thuộc danh mục cấm và bảo đảm điều kiện tại Điều 144, 146 thì được sử dụng.
Hỏi: Người 14 tuổi có được làm việc trong nhà máy không?
Đáp: Chỉ được làm công việc nhẹ theo Phụ lục II Thông tư 09/2020/TT-BLĐTBXH, không quá 04 giờ/ngày, không làm thêm giờ/ban đêm, và phải đáp ứng đầy đủ điều kiện tại Điều 145.
Hỏi: Quên lập sổ theo dõi riêng thì bị phạt bao nhiêu?
Đáp: Phạt 1–2 triệu đồng (khoản 1 Điều 27 Nghị định 283/2026/NĐ-CP; tổ chức phạt gấp đôi).
Nguồn trích dẫn
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, văn bản hợp nhất 18/VBHN-VPQH 2026 (Điều 143, 144, 145, 146, 147; khoản 7 Điều 8).
- Thông tư 09/2020/TT-BLĐTBXH hướng dẫn về lao động chưa thành niên (Điều 9, Điều 10; Phụ lục II, III, IV).
- Nghị định 283/2026/NĐ-CP (Điều 27), hiệu lực 10/9/2026.
Xem thêm các bài viết về pháp luật lao động của FLAT.
FLAT Law Firm tư vấn tuân thủ pháp luật lao động cho nhà máy, khu công nghiệp. Liên hệ tại đây.
Bài viết do FLAW AI Legal Council biên soạn và đang chờ Hội đồng QA rà soát; chưa được luật sư người thật kiểm duyệt. Nội dung chỉ mang tính tham khảo chung, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.