Tình huống: bên thua trọng tài không tự nguyện thi hành — xử lý thế nào?
1. Tình huống (giả định)
Công ty D (Việt Nam) thắng kiện tại trọng tài: Hội đồng trọng tài tuyên công ty E phải thanh toán 8 tỷ đồng tiền hàng và bồi thường thiệt hại, phán quyết ban hành tháng 3/2026. Hết thời hạn tự nguyện thi hành ghi trong phán quyết, công ty E vẫn không trả — email không hồi âm, điện thoại không nghe máy.
Giám đốc công ty D hỏi: thắng trọng tài rồi mà bên thua "chai mặt" thì làm gì? Có phải kiện lại từ đầu ra tòa án không?
2. Câu hỏi pháp lý
- Có phải khởi kiện lại ra tòa án không?
- Cơ chế cưỡng chế thi hành phán quyết trọng tài vận hành thế nào?
- Bên thua yêu cầu hủy phán quyết thì xử lý ra sao?
3. Phân tích
3.1 Không phải kiện lại — phán quyết trọng tài là chung thẩm
Tin tốt đầu tiên: không phải kiện lại từ đầu. Theo Luật Trọng tài thương mại 54/2010/QH12, phán quyết trọng tài là chung thẩm và có hiệu lực bắt buộc thi hành kể từ ngày ban hành. Bên thua không có quyền kháng cáo như bản án sơ thẩm; con đường duy nhất để chống lại phán quyết là yêu cầu Tòa án hủy phán quyết trong thời hạn 30 ngày với các căn cứ hạn chế do luật định (ví dụ thỏa thuận trọng tài vô hiệu, thành phần hội đồng sai, vi phạm nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam).
3.2 Lộ trình 5 bước khi bên thua không tự nguyện thi hành
Bước 1 — Yêu cầu tự nguyện thi hành bằng văn bản. Gửi công văn chính thức cho bên thua, viện dẫn phán quyết, ấn định thời hạn hợp lý (ví dụ 15–30 ngày). Bước này không bắt buộc về mặt pháp lý nhưng có giá trị: thể hiện thiện chí, và là chứng cứ về sự không hợp tác nếu sau này cần áp dụng biện pháp cưỡng chế mạnh.
Bước 2 — Nộp đơn yêu cầu thi hành án. Hết thời hạn tự nguyện mà bên thua không thi hành và cũng không yêu cầu hủy phán quyết (hoặc yêu cầu hủy đã bị bác), bên thắng nộp đơn yêu cầu thi hành án tới Cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền (nơi bên phải thi hành có trụ sở hoặc tài sản). Hồ sơ gồm: đơn yêu cầu; phán quyết trọng tài (bản chính hoặc sao chứng thực); thỏa thuận trọng tài; giấy tờ tư cách người yêu cầu.
Bước 3 — Phối hợp xác minh tài sản. Chấp hành viên ra quyết định thi hành án và tiến hành xác minh tài sản của bên phải thi hành. Bên thắng nên chủ động cung cấp thông tin tài sản mình biết (tài khoản ngân hàng, bất động sản, cổ phần, hàng tồn kho…) — Chấp hành viên có công cụ cưỡng chế nhưng thông tin từ đương sự giúp rút ngắn đáng kể thời gian.
Bước 4 — Cưỡng chế thi hành. Nếu bên thua vẫn không thi hành, Chấp hành viên áp dụng các biện pháp cưỡng chế: khấu trừ tiền trong tài khoản, trừ vào thu nhập, kê biên, xử lý tài sản… theo Luật Thi hành án dân sự.
Bước 5 — Theo dõi và xử lý yêu cầu hủy phán quyết (nếu có). Song song với thi hành án, nếu bên thua nộp đơn yêu cầu Tòa án hủy phán quyết trong thời hạn 30 ngày, bên thắng cần tham gia tố tụng để bảo vệ phán quyết. Lưu ý: việc yêu cầu hủy không tự động đình chỉ thi hành — trừ khi Tòa án quyết định tạm đình chỉ.
3.3 Cảnh báo thời hiệu 5 năm
Theo Luật Thi hành án dân sự, thời hiệu yêu cầu thi hành án là 5 năm kể từ ngày phán quyết có hiệu lực. Sai lầm phổ biến: bên thắng mải thương lượng, "cho thêm thời gian" hết lần này đến lần khác — đến khi hết thời hiệu mới tá hỏa. Thương lượng tự nguyện nên có deadline, và deadline đó phải cách xa mốc 5 năm.
3.4 Trường hợp đặc biệt: bên thua tẩu tán tài sản
Nếu có dấu hiệu bên thua chuyển dịch tài sản để trốn tránh thi hành, bên thắng có thể yêu cầu Chấp hành viên áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án (phong tỏa tài khoản, tạm giữ tài sản…) ngay từ giai đoạn xác minh. Phát hiện sớm là yếu tố quyết định — tài sản đã "bốc hơi" thì phán quyết thắng cũng chỉ còn giá trị tinh thần.
4. Kết luận và khuyến nghị
- Không kiện lại từ đầu — phán quyết trọng tài chung thẩm, đi thẳng vào thi hành án dân sự.
- Đi theo lộ trình 5 bước: yêu cầu tự nguyện → đơn yêu cầu THA → phối hợp xác minh tài sản → cưỡng chế → xử lý yêu cầu hủy (nếu có).
- Chủ động cung cấp thông tin tài sản cho Chấp hành viên — đừng khoán trắng.
- Canh thời hiệu 5 năm: thương lượng có deadline; hết thời hiệu là mất quyền cưỡng chế.
- Đề phòng tẩu tán tài sản: yêu cầu biện pháp bảo đảm sớm khi có dấu hiệu.
5. Câu hỏi tiếp theo
- Bên thua là công ty đã giải thể/bỏ trốn thì thi hành vào đâu?
- Phán quyết trọng tài nước ngoài muốn thi hành tại Việt Nam thì khác gì?
- Chi phí thi hành án ai chịu và tính thế nào?
Thi hành phán quyết là "chặng cuối" quyết định giá trị thực của vụ thắng kiện. Liên hệ FLAT Law Firm qua hotline 0988424851 để được hỗ trợ.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Phán quyết trọng tài có hiệu lực bắt buộc thi hành không?
Đáp: Có — chung thẩm và có hiệu lực bắt buộc từ ngày ban hành (Luật TTTM 54/2010). Bên thua chỉ có thể yêu cầu hủy trong 30 ngày với căn cứ hạn chế, không được kháng cáo.
Hỏi: Bên thua không tự nguyện thi hành thì làm gì?
Đáp: 5 bước: yêu cầu tự nguyện bằng văn bản → nộp đơn yêu cầu THA tới Cơ quan THADS → phối hợp xác minh tài sản → cưỡng chế → xử lý yêu cầu hủy phán quyết (nếu có).
Hỏi: Thời hiệu yêu cầu thi hành là bao lâu?
Đáp: 5 năm kể từ ngày phán quyết có hiệu lực (Luật THADS). Hết thời hiệu là mất quyền yêu cầu cưỡng chế.
Hỏi: Bên thua yêu cầu hủy phán quyết thì thi hành có bị dừng không?
Đáp: Không tự động đình chỉ — trừ khi Tòa án quyết định tạm đình chỉ. Bên thắng vẫn tiến hành yêu cầu THA song song và tham gia phản đối yêu cầu hủy.
Hỏi: Cần hồ sơ gì khi yêu cầu thi hành án?
Đáp: Đơn yêu cầu; phán quyết trọng tài (bản chính/sao chứng thực); thỏa thuận trọng tài; giấy tờ tư cách; tài liệu về tài sản bên phải thi hành (nếu có).
Tài liệu tham khảo
- Luật Trọng tài thương mại 54/2010/QH12.
- Luật Thi hành án dân sự 26/2008/QH12 (sửa đổi, bổ sung).
- Nội dung đối chiếu qua thuvienphapluat.vn tại thời điểm soạn bài (28/9/2026).
—
