Malaysia là đối tác mà nhiều nhà đầu tư Việt Nam gặp qua chuỗi cung ứng và liên doanh khu vực, và AIAC tại Kuala Lumpur tự định vị là phương án trọng tài quốc tế có chi phí mềm hơn Singapore, Hồng Kông. So sánh VIAC với AIAC vì thế không phải cuộc chiến danh tiếng, mà là bài toán trung lập, chi phí và thi hành cho một cặp quan hệ ASEAN cụ thể. Bài viết này xử lý riêng cặp Việt Nam — Malaysia.
Căn cứ pháp lý
AIAC — Trung tâm Trọng tài Quốc tế châu Á — đặt tại Kuala Lumpur, tiền thân là trung tâm trọng tài khu vực KLRCA, đổi tên từ năm 2018, vận hành theo Quy tắc Trọng tài AIAC 2023 trong khung Đạo luật Trọng tài Malaysia 2005. AIAC còn có các quy tắc riêng cho trọng tài Hồi giáo và cơ chế hòa giải, trọng tài kết hợp, phản ánh đặc thù hệ thống pháp luật kép của Malaysia.
Malaysia là thành viên Công ước New York 1958 từ năm 1985, Việt Nam từ năm 1995. Phán quyết AIAC được công nhận tại Việt Nam theo Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13 từ Điều 423; phán quyết VIAC theo Luật Trọng tài thương mại 54/2010/QH12 được công nhận tại Malaysia theo luật của nước này trên nền Công ước.
Phân tích áp dụng
Lợi thế nổi bật của AIAC là chi phí: phí tổ chức, trọng tài viên và sinh hoạt tố tụng tại Kuala Lumpur thuộc nhóm thấp trong các trung tâm quốc tế châu Á, trong khi vẫn cho một địa điểm trung lập, dùng tiếng Anh, ngoài lãnh thổ cả hai bên. Với tranh chấp mà tài sản nằm ở cả hai nước hoặc ở nước thứ ba, tính trung lập cộng chi phí mềm khiến AIAC là phương án cân bằng thực sự, khác với SIAC vốn mạnh về uy tín nhưng đắt.
Giới hạn của AIAC so với VIAC vẫn là tầng thi hành: tài sản ở Việt Nam thì phán quyết AIAC phải công nhận tại tòa Việt Nam, và các biện pháp bảo toàn khẩn cấp tại Việt Nam không liền mạch bằng một phán quyết trong nước. So với SIAC, AIAC nhẹ hơn về chiều sâu án lệ đầu tư quốc tế quy mô rất lớn — điểm này được phân tích đối chiếu tại bài EXP-3214 trong cùng đợt, còn bài này chỉ giữ cặp Malaysia.
Khuyến nghị hành động
Chọn AIAC khi yếu tố trung lập là điều kiện cứng của phía Malaysia, giá trị tranh chấp ở mức vừa đến lớn, và tài sản thi hành phân tán — với điều kiện điều khoản phải dự trù đường công nhận phán quyết tại Việt Nam. Chọn VIAC khi tài sản và hoạt động tập trung ở Việt Nam. Dù chọn bên nào, hãy khóa ngôn ngữ tiếng Anh và cơ chế trọng tài viên chủ tọa do tổ chức chỉ định khi các bên không thống nhất.
Việc phân định với cặp SIAC tại EXP-3214 và cặp PDRCI của Philippines tại EXP-3219 đang đăng giúp nhà đầu tư tránh dùng một kết luận chung cho ba nước có hệ thống trọng tài ở ba nấc phát triển khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Điểm mạnh/yếu của VIAC vs AIAC trong tranh chấp đầu tư?
VIAC mạnh về thi hành trực tiếp và bảo toàn tài sản tại Việt Nam, chi phí thấp nhất cho phía Việt. AIAC mạnh về tính trung lập cho cặp Malaysia — Việt Nam, tố tụng tiếng Anh tại Kuala Lumpur với chi phí mềm hơn hẳn Singapore, và hệ quy tắc 2023 đầy đủ gồm cả cơ chế khẩn cấp. Yếu điểm của AIAC là phán quyết cần công nhận tại Việt Nam khi tài sản ở Việt Nam, và chiều sâu với tranh chấp đầu tư rất lớn chưa bằng SIAC. Yếu điểm của VIAC trong cặp này là cảm nhận sân nhà từ phía Malaysia — xử lý bằng trọng tài viên chủ tọa quốc tế.
Chi phí và thời gian tố tụng trọng tài mỗi nơi?
Phí AIAC và VIAC đều theo lịch phí gắn với giá trị tranh chấp. Theo cấp độ, tổng chi phí một vụ tại Kuala Lumpur thường nằm giữa VIAC và SIAC: cao hơn VIAC vì yếu tố quốc tế và luật sư hai nước, nhưng thấp hơn đáng kể so với Singapore nhờ mặt bằng phí và sinh hoạt tại Malaysia. Thời gian tố tụng thể chế ở cả hai nơi thường khoảng một đến hai năm tới phán quyết; nếu phán quyết AIAC phải thi hành tại Việt Nam, cộng thêm thời gian thủ tục công nhận theo Bộ luật Tố tụng dân sự.
Thi hành phán quyết trọng tài mỗi nước (Công ước New York)?
Malaysia là thành viên Công ước New York 1958 từ 1985 và Việt Nam từ 1995, nên phán quyết của mỗi trung tâm được công nhận tại nước còn lại. Phán quyết AIAC vào Việt Nam qua thủ tục công nhận phán quyết trọng tài nước ngoài tại Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13 từ Điều 423, với các căn cứ từ chối hẹp theo Công ước. Phán quyết VIAC vào Malaysia được thi hành theo Đạo luật Trọng tài 2005 của nước này với tư cách phán quyết Công ước. Phán quyết VIAC thi hành ngay tại Việt Nam không cần công nhận — lợi thế cấu trúc khi toàn bộ tài sản nằm trong nước.
Điều khoản trọng tài mẫu cho hợp đồng với đối tác Thái Lan? Khuyến nghị check local counsel cho chi tiết luật nước ngoài.
Điều khoản mẫu cho hợp đồng với đối tác Malaysia cần: tổ chức được chọn — VIAC hoặc AIAC; địa điểm trọng tài tương ứng; ngôn ngữ tiếng Anh; số lượng trọng tài viên và cách chỉ định chủ tọa; luật áp dụng cho hợp đồng; và cơ chế biện pháp tạm thời tại nơi có tài sản. Câu hỏi canon của loạt bài dùng mẫu đối tác Thái Lan; với đối tác Malaysia trong cặp bài này, điểm riêng cần chốt là nếu chọn AIAC thì dự trù sẵn hồ sơ và thời gian công nhận phán quyết tại Việt Nam, và cân nhắc điều khoản hòa giải, trọng tài kết hợp theo quy tắc AIAC. Hãy để luật sư tại Malaysia rà soát chi tiết luật nước ngoài trước khi ký.
Bài viết liên quan
- Kịch bản: nếu bị khởi kiện tại Việt Nam, doanh nghiệp FDI cần làm gì?
- Hòa giải thương mại: nghị định mới và thực tiễn
- Vận tải đường sắt liên vận quốc tế (Việt-Trung, Việt-Châu Âu): thủ tục
- Tranh chấp với đối tác địa phương: Việt Nam vs Thái Lan vs Indonesia
- BIT Việt Nam–Philippines và quyền kiện ISDS: lá chắn khi chính sách đổi chiều
Nội dung phân tích được đối chiếu trực tiếp với quy định pháp luật Việt Nam hiện hành và thực tiễn giải quyết hồ sơ đầu tư nước ngoài (FDI) tại FLAT LAW FIRM.
