Tình huống: một tập đoàn kiểm nghiệm nước ngoài dự phòng một năm cho ‘giấy phép giám định’ trước khi mở phòng lab tại Việt Nam. Ngân sách phân bổ sai chỗ: kinh doanh dịch vụ giám định thương mại đã bị cắt khỏi danh mục ngành nghề có điều kiện bởi Luật Đầu tư 143/2025/QH15 — rào cản còn lại không phải giấy phép mà là uy tín nghề nghiệp và điều kiện tiếp cận thị trường.
Cú nới lỏng: giám định thương mại không còn là ngành có điều kiện
Trong các ngành bị loại khỏi Phụ lục IV Luật Đầu tư 143/2025/QH15 có kinh doanh dịch vụ giám định thương mại. Với hoạt động này, cổng đã chuyển từ cấp phép trước sang quản lý hậu kiểm: nhà nước công bố yêu cầu, điều kiện kinh doanh, doanh nghiệp tự tuân thủ và chịu kiểm tra sau.
Hệ quả thực tiễn với nhà đầu tư nước ngoài: bớt một giấy phép phải xin, bớt một tiến độ phải quản lý. Nhưng ‘không cần giấy phép’ không có nghĩa ‘không có quy định’ — các yêu cầu thực chất (năng lực nhân sự, chuẩn thiết bị, thủ tục vô tư khách quan) vẫn áp dụng và vẫn bị thanh tra.
Rào cản thực sự còn lại ở đâu
- Giám định được chỉ định: một số hoạt động giám định được luật chỉ định cho chủ thể cụ thể (định giá hải quan, kiểm định an toàn chuyên ngành) — phòng lab ngoại không thể tự nhận các nhiệm vụ này.
- Công nhận năng lực là tiền tệ thị trường: không còn giấy phép để khoe, khách hàng mua sự công nhận — ISO/IEC 17025 với phòng thử nghiệm, và sự thừa nhận của cơ quan quản lý Việt Nam cùng chuỗi cung ứng của khách hàng.
- Điều kiện tiếp cận thị trường: tổ chức kinh tế có vốn ngoại khi thành lập vẫn đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường chung (Điều 8 Luật Đầu tư 143/2025/QH15).
- Quy chuẩn kỹ thuật theo ngành: kiểm định trong xây dựng, thực phẩm, dược phẩm, xăng dầu mỗi ngành theo quy chuẩn kỹ thuật riêng — đợt nới lỏng bỏ giấy phép kinh doanh, không bỏ tiêu chuẩn kỹ thuật.
Chiến lược: cạnh tranh bằng công nhận, không bằng giấy phép
Vì hào bảo vệ bằng giấy phép đã mất, hào cạnh tranh là chiều sâu công nhận và tốc độ trả kết quả. Tập đoàn kiểm nghiệm ngoại nên vào với công nhận của nước mình cộng kế hoạch đạt được công nhận tại Việt Nam, đầu tư vào nhân sự kỹ thuật địa phương (kiểm định viên mà thị trường tin bằng tên tuổi), và tính hệ thống tuân thủ hậu kiểm vào giá từ ngày đầu. Đợt nới lỏng giúp người mới vào — nhưng giúp mọi người mới như nhau.
Lộ trình chứng nhận năng lực
Chứng nhận năng lực là một quá trình, không phải một tờ giấy mua một lần. Với phòng thử nghiệm, lộ trình thường bắt đầu bằng xây dựng hệ thống quản lý chất lượng theo chuẩn công nhận (như VILAS), hiệu chuẩn thiết bị đo lường, đào tạo và chứng nhận nhân sự kỹ thuật, rồi trải qua đánh giá của tổ chức công nhận. Với tổ chức giám định, trọng tâm là năng lực chuyên môn của giám định viên, quy trình giám định thành văn và tính độc lập, khách quan. Sau khi được công nhận, tổ chức phải duy trì qua các đợt đánh giá giám sát định kỳ. Để mất công nhận vì không duy trì cũng đồng nghĩa mất điều kiện kinh doanh. Nhà đầu tư nên lập kế hoạch 6-12 tháng cho lộ trình này trước khi tính doanh thu.
Câu hỏi thường gặp
1. Giám định thương mại còn cần giấy phép?
Không — đã bị cắt khỏi danh mục có điều kiện bởi Luật Đầu tư 2025; hoạt động quản lý theo phương thức hậu kiểm.
2. Phòng thử nghiệm (kiểm định) thì sao?
Kiểm định kỹ thuật theo quy chuẩn kỹ thuật và yêu cầu công nhận của từng ngành — tra cứu quy định của đúng ngành.
3. Nhà đầu tư nước ngoài có được sở hữu 100% công ty kiểm nghiệm?
Theo điều kiện tiếp cận thị trường chung; với giám định thương mại không còn rào cản cấp phép riêng.
4. Có vẫn cần ISO/IEC 17025?
Đó không phải giấy phép nhà nước, nhưng là tiêu chí mua hàng của thị trường — khách hàng và cơ quan quản lý đều trông đợi.
5. Hoạt động giám định nào còn chỉ định cho cơ quan nhà nước?
Các nhiệm vụ cụ thể trong hải quan, an toàn và lĩnh vực tương tự — kiểm tra theo từng ngành trước khi hứa với khách hàng.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng