Tình huống: cơ quan thuế Đức điều chỉnh tăng lợi nhuận của công ty mẹ thêm 2 triệu EUR (cho rằng công ty mẹ bán hàng cho công ty con Việt Nam với giá quá thấp — tức công ty con Việt Nam đang hưởng lợi). Công ty con tại Việt Nam hỏi: “bên Đức đã tăng thuế của mẹ, Việt Nam có giảm thuế tương ứng cho con để tránh đánh thuế trùng?” Cơ chế để làm điều đó gọi là điều chỉnh tương ứng (corresponding adjustment) — ít được biết đến nhưng có thể tiết kiệm hàng chục tỷ đồng thuế trong các vụ việc xuyên biên giới.
Điều chỉnh tương ứng là gì?
Khi cơ quan thuế nước A điều chỉnh tăng lợi nhuận (và thuế) của bên liên kết tại nước A vì cho rằng giá giao dịch chưa phù hợp giá thị trường, nước B có thể điều chỉnh giảm tương ứng lợi nhuận của bên liên kết tại nước B — để cùng một khoản lợi nhuận không bị đánh thuế hai lần. Đây là cơ chế một phía (nước B tự quyết định), khác với MAP là cơ chế đàm phán hai phía. Cơ sở pháp lý: điều khoản về doanh nghiệp liên kết trong các hiệp định tránh đánh thuế hai lần (tương tự Điều 9(2) Mẫu OECD).
Điều kiện để Việt Nam điều chỉnh tương ứng
- Hiệp định có điều khoản tương ứng: hiệp định thuế giữa Việt Nam và nước kia phải có quy định về điều chỉnh tương ứng (hầu hết hiệp định của Việt Nam đều có, nhưng phải kiểm tra văn bản cụ thể);
- Điều chỉnh của nước kia phù hợp giá thị trường: Việt Nam không tự động “gật đầu” với mọi điều chỉnh của nước ngoài — cơ quan thuế Việt Nam xem xét liệu mức điều chỉnh của nước kia có phản ánh đúng nguyên tắc giá thị trường không. Nếu cho rằng nước kia điều chỉnh quá tay, Việt Nam có thể từ chối hoặc chỉ điều chỉnh một phần;
- Cùng giao dịch, cùng kỳ: khoản lợi nhuận bị điều chỉnh tăng ở nước kia phải tương ứng với giao dịch và kỳ tính thuế của công ty Việt Nam;
- Yêu cầu của doanh nghiệp: doanh nghiệp phải chủ động nộp đơn yêu cầu kèm hồ sơ chứng minh (quyết định điều chỉnh của nước kia, phân tích giá thị trường).
Thủ tục thực hiện tại Việt Nam
Doanh nghiệp nộp văn bản yêu cầu điều chỉnh tương ứng cho cơ quan thuế (kèm quyết định/biên bản điều chỉnh của nước ngoài có hợp pháp hóa/dịch thuật, phân tích chứng minh điều chỉnh phù hợp giá thị trường, tờ khai và chứng từ liên quan). Cơ quan thuế xem xét, có thể trao đổi thông tin với cơ quan thuế nước kia để xác minh, sau đó ra quyết định điều chỉnh giảm (hoàn thuế hoặc bù trừ). Thời gian xử lý thực tế thường kéo dài vì phụ thuộc phối hợp quốc tế.
Điều chỉnh tương ứng vs MAP — chọn đường nào?
- Điều chỉnh tương ứng: nhanh hơn, đơn giản hơn, phù hợp khi điều chỉnh của nước kia rõ ràng phù hợp giá thị trường và hai nước không có tranh cãi về phương pháp;
- MAP: cần thiết khi hai nước bất đồng về tính đúng đắn của điều chỉnh (như tình huống EXP-2088: nước kia từ chối điều chỉnh giảm) — khi đó phải đàm phán.
Chiến lược khôn ngoan: nộp yêu cầu điều chỉnh tương ứng trước (đơn giản, ít tốn kém); nếu bị từ chối hoặc chỉ được một phần, chuyển sang MAP trong thời hạn hiệp định.
Câu hỏi thường gặp
Nước kia điều chỉnh tăng thì Việt Nam có bắt buộc điều chỉnh giảm?
Không bắt buộc — là quyền (không phải nghĩa vụ) của Việt Nam, với điều kiện đánh giá điều chỉnh của nước kia phù hợp giá thị trường. Đây là điểm khác với suy nghĩ “tự động” của nhiều doanh nghiệp.
Điều chỉnh tương ứng có thời hạn không?
Có — thường gắn với thời hạn trong hiệp định và thời hiệu xử lý thuế trong nước. Nộp càng sớm càng tốt sau khi có quyết định điều chỉnh của nước kia; để quá lâu có thể mất quyền do hết thời hiệu hoàn thuế/bù trừ.
Được điều chỉnh giảm thì số thuế nộp thừa xử lý thế nào?
Theo pháp luật quản lý thuế, số thuế nộp thừa được hoàn trả hoặc bù trừ với số thuế phải nộp khác — doanh nghiệp được lựa chọn khi làm thủ tục.
Không có hiệp định thuế với nước kia thì sao?
Không có hiệp định thì không có cơ chế điều chỉnh tương ứng theo hiệp định. Doanh nghiệp chỉ còn cách đàm phán song phương không chính thức hoặc chấp nhận đánh thuế trùng — đây là lý do cấu trúc giao dịch qua nước không có hiệp định với Việt Nam luôn tiềm ẩn rủi ro cao.
Bài viết liên quan
- Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng: 3 năm tính từ khi nào
- Đơn phương chấm dứt hợp đồng đúng luật để không bị phạt
- Đối tác yêu cầu chiết khấu "hoa hồng" mới ký hợp đồng: xử lý tham nhũng thương mại
- Biến động giá nguyên liệu đột biến: đàm phán điều chỉnh giá hợp đồng
- Thế chấp nhà xưởng vay ngân hàng rồi cho thuê lại: có được không
Nội dung phân tích được đối chiếu trực tiếp với quy định pháp luật Việt Nam hiện hành và thực tiễn giải quyết hồ sơ đầu tư nước ngoài (FDI) tại FLAT LAW FIRM.
