“Hàng bị tạm giữ” và “hàng bị tịch thu” là hai chuyện hoàn toàn khác nhau — nhưng rất nhiều doanh nghiệp nhầm lẫn. Tịch thu là hình thức phạt bổ sung, chỉ áp dụng trong những trường hợp luật định. Bài viết liệt kê đầy đủ các trường hợp hàng hóa vi phạm hải quan bị tịch thu theo Nghị định 169/2026/NĐ-CP (hiệu lực 01/7/2026), và phân biệt tịch thu với tạm giữ, tiêu hủy, buộc tái xuất.
1. Tịch thu là gì? Tang vật là gì?
- Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính là hình thức xử phạt bổ sung theo Điều 26 Luật Xử lý vi phạm hành chính 15/2012/QH13 (sửa bởi Luật 67/2020/QH14 và Luật 88/2025/QH15; còn hiệu lực) — chỉ áp dụng đối với vi phạm nghiêm trọng do Chính phủ quy định. Không phải mọi vi phạm hành chính hải quan đều bị tịch thu; chỉ những điều khoản có quy định cụ thể trong Nghị định 169/2026/NĐ-CP;
- Định nghĩa tang vật: khoản 2 Điều 3 Nghị định 169/2026/NĐ-CP — “Tang vật vi phạm hành chính là vật, tiền, hàng hóa có liên quan trực tiếp đến vi phạm hành chính; không bao gồm vật, tiền, hàng hóa đã khai hải quan theo đúng quy định của pháp luật.” Trong một lô hàng có cả hàng vi phạm và không vi phạm thì chỉ tạm giữ/tịch thu phần là tang vật.
2. Bảy nhóm hành vi bị tịch thu hàng hóa theo NĐ 169/2026/NĐ-CP
| Điều khoản | Hành vi bị tịch thu tang vật |
|---|---|
| Điều 12 khoản 8 | (a) Tịch thu hàng hóa chưa kiểm tra hải quan (hành vi đánh tráo hàng — điểm a khoản 5); tịch thu hàng hóa đối với hành vi sử dụng chứng từ, tài liệu giả mạo/không hợp pháp (điểm a khoản 7 — bao gồm C/O giả); (b) tịch thu chứng từ, tài liệu giả mạo |
| Điều 13 khoản 7 | Tịch thu tang vật đối với hành vi tiêu thụ phương tiện vận tải tạm nhập (điểm b khoản 4), trong trường hợp còn tang vật |
| Điều 14 khoản 7 | Tịch thu tang vật đối với các hành vi: chứa chấp/mua bán/vận chuyển hàng không chứng từ hợp pháp; vận chuyển trái phép qua biên giới; tẩu tán hàng để trốn kiểm tra (điểm a, b khoản 2; khoản 3, 4; điểm a, d khoản 5; khoản 6) |
| Điều 16 khoản 5 | Tịch thu tang vật đối với hành vi xuất nhập khẩu, vận chuyển hàng cấm xuất nhập khẩu, hàng tạm ngừng xuất nhập khẩu (khoản 1, 2) |
| Điều 17 khoản 2 | Tịch thu hàng hóa có hình ảnh, nội dung thể hiện không đúng chủ quyền quốc gia |
| Điều 18 khoản 2 | Tịch thu hàng hóa giả mạo xuất xứ Việt Nam |
| Điều 24 khoản 4 | (a) Tịch thu tang vật đối với hành vi tẩu tán hàng hóa trong kho ngoại quan (điểm b khoản 3); (b) tịch thu tang vật là hàng cấm/tạm ngừng xuất nhập khẩu đưa vào kho ngoại quan (điểm a khoản 3) |
3. Phân biệt 4 chế tài hay bị nhầm
| Chế tài | Bản chất | Hậu quả |
|---|---|---|
| Tạm giữ tang vật, phương tiện | Biện pháp ngăn chặn tạm thời (Điều 119–125 Luật XLVPHC; Điều 27 NĐ 169/2026/NĐ-CP) | Để xác minh, ngăn chặn tẩu tán — không phải hình phạt; hết thời hạn tạm giữ phải trả lại nếu không bị tịch thu |
| Tịch thu | Hình thức phạt bổ sung | Tang vật thuộc sở hữu nhà nước; xử lý bằng bán đấu giá sung ngân sách nhà nước, hoặc tiêu hủy nếu không bán được/thuộc diện phải tiêu hủy |
| Buộc tái xuất / đưa ra khỏi lãnh thổ | Biện pháp khắc phục hậu quả (Điều 12 khoản 9, Điều 13 khoản 8, Điều 16 khoản 6, Điều 24 khoản 5 NĐ 169/2026/NĐ-CP) | Hàng được đưa ra khỏi Việt Nam — không sung công |
| Buộc tiêu hủy | Biện pháp khắc phục hậu quả (Điều 16 khoản 6, Điều 18 khoản 3, Điều 24 khoản 5) | Áp dụng với hàng gây hại sức khỏe/môi trường, văn hóa phẩm độc hại… |
Đối với hàng cấm xuất nhập khẩu, hàng phải có giấy phép mà không có giấy phép: ngoài tịch thu tang vật còn có cơ chế buộc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc tái xuất trong thời hạn theo quy định — người đọc cần đối chiếu quy định hiện hành về thời hạn và thủ tục cụ thể.
4. Thẩm quyền quyết định tịch thu đến đâu?
- Nguyên tắc theo Điều 52 Luật Xử lý vi phạm hành chính: Chi cục trưởng Chi cục Hải quan, Cục trưởng Cục Hải quan được tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính có trị giá không vượt quá 02 lần mức tiền phạt được giao theo chức danh;
- Mức thẩm quyền cụ thể theo từng chức danh hải quan được quy định tại Điều 28–33 Nghị định 169/2026/NĐ-CP — cần trích trực tiếp văn bản gốc, không ghi số tuyệt đối theo trí nhớ;
- Vượt thẩm quyền: chuyển hồ sơ lên cấp có thẩm quyền xử lý theo Điều 52 Luật XLVPHC.
5. Hàng bị tịch thu được xử lý tiếp thế nào?
Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính và nghị định hiện hành về quản lý, xử lý tang vật, phương tiện vi phạm hành chính bị tạm giữ, tịch thu (cần tra cứu số hiệu văn bản hiện hành khi viện dẫn): tang vật bị tịch thu được bán đấu giá, sung ngân sách nhà nước; trường hợp không bán được hoặc thuộc diện phải tiêu hủy thì tiêu hủy theo quy định.
6. Không đồng ý với quyết định tịch thu thì làm gì?
- Quyết định xử phạt có hình thức tịch thu là quyết định hành chính → có quyền khiếu nại theo Luật Khiếu nại 02/2011/QH13 (còn hiệu lực; sửa bởi Luật 136/2025/QH15, hiệu lực 01/7/2026), thời hiệu 90 ngày; hoặc khởi kiện vụ án hành chính;
- Trong thời gian khiếu nại vẫn phải chấp hành quyết định xử phạt (Điều 12 Luật Khiếu nại), trừ trường hợp được áp dụng biện pháp khẩn cấp theo quy định.
7. Làm sao để tránh bị tịch thu hàng?
- Khai báo đầy đủ, trung thực mọi hàng hóa xuất nhập khẩu;
- Chỉ sử dụng chứng từ, tài liệu thật, hợp pháp;
- Không kinh doanh, vận chuyển hàng cấm xuất nhập khẩu, hàng phải có giấy phép khi chưa có giấy phép;
- Tuân thủ quy định về kho ngoại quan, địa điểm kiểm tra, giám sát hải quan;
- Khi bị kiểm tra: hợp tác, giải trình đầy đủ, không tẩu tán hay tiêu hủy hàng hóa — vì chính hành vi tẩu tán cũng là căn cứ tịch thu.
Câu hỏi thường gặp
Cả lô hàng có một phần vi phạm thì có bị tịch thu cả lô không?
Không. Chỉ phần hàng hóa là tang vật vi phạm mới bị tạm giữ/tịch thu; hàng đã khai hải quan đúng quy định không phải tang vật.
Tịch thu rồi có được chuộc lại không?
Không. Tịch thu là hình phạt — tang vật thuộc sở hữu nhà nước và được xử lý theo quy định, không có cơ chế “chuộc lại”.
Mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực hải quan là bao nhiêu?
Cần đối chiếu Điều 6 Nghị định 169/2026/NĐ-CP về mức phạt tiền tối đa; mức cụ thể trong từng trường hợp còn phụ thuộc thẩm quyền của người ra quyết định.
Bài viết chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Trường hợp cụ thể nên tham khảo ý kiến luật sư hoặc cơ quan hải quan.
Hàng hoá của bạn đang đối mặt nguy cơ bị tịch thu? Liên hệ FLAT Law Firm: /lien-he/ — đội ngũ luật sư hơn 30 năm kinh nghiệm hỗ trợ giải trình, khiếu nại và khởi kiện quyết định xử phạt hải quan.