“Trường tư thu học phí bao nhiêu cũng được, Nhà nước không quản lý” — đây là hiểu lầm phổ biến, nhưng cũng sai nếu nói “học phí trường tư bị Nhà nước khống chế trần”. Sự thật nằm ở giữa: pháp luật hiện hành không ấn định một mức trần tuyệt đối cho học phí trường tư thục, nhưng đặt ra những ràng buộc rất cụ thể về cách trường quyết định và điều chỉnh mức thu. Từ ngày 03/9/2025, khung pháp lý này được điều chỉnh bởi Nghị định 238/2025/NĐ-CP (thay thế toàn bộ Nghị định 81/2021/NĐ-CP và Nghị định 97/2023/NĐ-CP).
Bài viết này làm rõ: ai là người quyết định học phí trường tư thục, và những giới hạn pháp lý nào mà trường không được vượt qua.
1. Ai quyết định mức học phí trường tư thục?
Theo Điều 7 Nghị định 238/2025/NĐ-CP, cơ sở giáo dục dân lập, tư thục được quyền chủ động xây dựng mức thu học phí và giá các dịch vụ khác trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo (trừ dịch vụ do Nhà nước định giá). Về mặt tổ chức, mức thu này do Hội đồng trường (hoặc chủ sở hữu/chủ đầu tư theo điều lệ trường) quyết định, trên cơ sở đề xuất của hiệu trưởng.
Điểm khác biệt căn bản với trường công lập: học phí trường công do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định khung/mức; còn trường tư thục, chính nhà trường là người quyết định. Nhà nước không duyệt từng mức thu cụ thể của trường tư.
2. Ba ràng buộc pháp lý trường tư không được vượt qua
Tự quyết không có nghĩa là tùy ý. Pháp luật đặt ba ràng buộc:
Ràng buộc 1 — Tuân thủ Luật Giá 2023: mức thu phải bảo đảm bù đắp chi phí và có tích lũy hợp lý. Mức thu phi lý, không tương xứng với chất lượng dịch vụ có thể bị cơ quan quản lý giá kiểm tra, xử lý.
Ràng buộc 2 — Giới hạn tỷ lệ tăng hằng năm: khi xây dựng lộ trình học phí các năm tiếp theo, trường phải thuyết minh và tỷ lệ tăng hằng năm không được vượt quá 10% đối với giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, và không quá 15% đối với giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học. Đây là “trần tăng” chứ không phải “trần tuyệt đối” — trường được tăng học phí mỗi năm, nhưng không vượt tỷ lệ này.
Ràng buộc 3 — Công khai và giải trình: trường phải công khai mức thu học phí theo từng năm học và dự kiến cho cả cấp học (theo Thông tư 36/2017/TT-BGDĐT), thuyết minh các yếu tố cấu thành giá, và chịu trách nhiệm giải trình với người học và xã hội về mức thu do mình quyết định.
3. Dịch vụ do Nhà nước định giá — ngoại lệ cần nhớ
Quyền tự quyết của trường tư thục không bao gồm các dịch vụ do Nhà nước định giá. Ví dụ: khi trường tư thục tham gia cung ứng dịch vụ giáo dục theo đặt hàng của Nhà nước, phần giá dịch vụ đó phải tuân thủ giá do cơ quan có thẩm quyền định. Trong hợp đồng với phụ huynh, cần phân biệt rõ khoản nào là học phí (trường tự quyết trong khuôn khổ trên), khoản nào là dịch vụ thỏa thuận khác (bán trú, xe đưa đón, hoạt động ngoại khóa).
4. Phụ huynh có thể làm gì khi thấy học phí tăng bất hợp lý?
- Kiểm tra thông báo công khai: trường có công khai mức thu năm học và dự kiến các năm tiếp theo không? Mức tăng có vượt 10%/năm (đối với phổ thông) không?
- Đối chiếu hợp đồng dịch vụ giáo dục: hợp đồng đã ký là căn cứ pháp lý trực tiếp; trường đơn phương tăng vượt cam kết là vi phạm hợp đồng;
- Khiếu nại tới Sở Giáo dục và Đào tạo: nếu trường tăng học phí vượt tỷ lệ cho phép hoặc không thực hiện công khai, phụ huynh có quyền phản ánh để cơ quan quản lý kiểm tra, xử lý.
5. Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Trường tư có được thu học phí cả năm một lần không?
Đáp: Được, nếu được thỏa thuận trong hợp đồng và trường sử dụng hóa đơn theo quy định. Tuy nhiên, việc thu trước không làm thay đổi nghĩa vụ công khai và giới hạn tỷ lệ tăng hằng năm.
Hỏi: Trường quốc tế thu học phí bằng USD có vi phạm không?
Đáp: Việc niêm yết và thanh toán học phí phải tuân thủ quy định về ngoại hối — trên lãnh thổ Việt Nam, giá dịch vụ phải niêm yết bằng đồng Việt Nam; việc thanh toán bằng ngoại tệ chỉ thực hiện theo đúng quy định của pháp luật về ngoại hối.
Hỏi: Nghị định 81/2021/NĐ-CP còn hiệu lực không?
Đáp: Không. Nghị định 81/2021/NĐ-CP và Nghị định 97/2023/NĐ-CP đã bị Nghị định 238/2025/NĐ-CP thay thế toàn bộ từ ngày 03/9/2025. Mọi tra cứu, viện dẫn về học phí cần căn cứ văn bản mới.
Trường của quý vị cần xây dựng khung học phí đúng luật, hoặc phụ huynh cần tư vấn khi tranh chấp học phí? Liên hệ với chúng tôi để được tư vấn.
Bài viết được chuẩn bị bởi FLAW AI Legal Council. Bài viết đang chờ Hội đồng QA rà soát, trình chủ sở hữu phê duyệt trước khi công bố. Thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể của quý khách.