Nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam đứng trước lựa chọn đầu tiên và quan trọng: thành lập công ty hay ký hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC)? Mỗi hình thức có hệ quả khác nhau về tư cách pháp lý, trách nhiệm, thuế và khả năng thoái vốn. Dưới Luật Đầu tư 143/2025/QH15 (hiệu lực 01/3/2026), bài viết tổng hợp 5 lưu ý để lựa chọn đúng.
1. Các hình thức đầu tư theo Điều 21 Luật Đầu tư 2025
Điều 21 Luật Đầu tư 143/2025/QH15 quy định các hình thức đầu tư, bao gồm:
- Thành lập tổ chức kinh tế (thành lập công ty);
- Góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp;
- Hợp đồng hợp tác kinh doanh (hợp đồng BCC);
- Hợp đồng đối tác công tư (hợp đồng PPP).
Trong thực tế FDI, hai lựa chọn phổ biến nhất để triển khai dự án mới là lập công ty và hợp đồng BCC — hai hình thức có bản chất pháp lý khác nhau căn bản.
2. Hợp đồng BCC: hợp tác không thành lập pháp nhân mới
Theo khoản 5 Điều 22 Luật Đầu tư 143/2025/QH15, hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) là thỏa thuận giữa các nhà đầu tư để hợp tác kinh doanh, phân chia lợi nhuận, phân chia sản phẩm mà không thành lập tổ chức kinh tế (pháp nhân mới).
- Các bên tham gia BCC không tạo ra một công ty mới; mỗi bên giữ tư cách pháp lý riêng;
- Quyền, nghĩa vụ, phân chia lợi nhuận và trách nhiệm của các bên do hợp đồng BCC quy định — vì vậy chất lượng soạn thảo hợp đồng quyết định mức độ an toàn;
- Phù hợp khi các bên muốn hợp tác trong một dự án, một giai đoạn mà không muốn ràng buộc lâu dài bằng một pháp nhân chung.
Lưu ý: nội dung chi tiết của hợp đồng BCC cần được đối chiếu trực tiếp văn bản gốc của Luật; không viện dẫn số điều cụ thể của Nghị định 96/2026/NĐ-CP từ nguồn thứ cấp khi chưa đối chiếu văn bản gốc.
3. Lập công ty: pháp nhân độc lập, được thành lập trước khi có IRC
Thành lập tổ chức kinh tế tạo ra một pháp nhân độc lập tại Việt Nam — có tài sản riêng, con dấu, tài khoản riêng và chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình.
Điểm mới của Luật Đầu tư 2025: nhà đầu tư nước ngoài được thành lập công ty trước, trong thời hạn 12 tháng phải có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư — theo khoản 2 Điều 19. Quy định này linh hoạt hơn hẳn Luật Đầu tư 2020 (yêu cầu có IRC trước khi lập công ty).
- Phù hợp khi nhà đầu tư xác định hoạt động lâu dài tại Việt Nam;
- Tạo thuận lợi cho quản trị tập trung, mở rộng quy mô, huy động vốn;
- Là tiền đề cho nhiều thủ tục khác (thuê đất dài hạn, giấy phép con, ưu đãi đầu tư).
4. So sánh: trách nhiệm pháp lý, thuế, quản trị, thoái vốn
Bảng so sánh khái quát hai hình thức:
- Trách nhiệm pháp lý: công ty là pháp nhân độc lập, chịu trách nhiệm bằng tài sản của công ty; trong BCC, mỗi bên chịu trách nhiệm theo thỏa thuận trong hợp đồng và tư cách pháp lý riêng của mình;
- Thuế: công ty thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế như một người nộp thuế độc lập; trong BCC, nghĩa vụ thuế của mỗi bên gắn với phần lợi nhuận, doanh thu được phân chia theo hợp đồng — cần thiết kế kỹ cơ chế hạch toán, xuất hóa đơn;
- Quản trị: công ty có cơ cấu quản trị theo Luật Doanh nghiệp (HĐTV/HĐQT, giám đốc); BCC vận hành theo cơ chế điều hành do các bên thỏa thuận trong hợp đồng;
- Thoái vốn: thoái vốn khỏi công ty thực hiện qua chuyển nhượng vốn/cổ phần; kết thúc BCC thực hiện theo điều khoản chấm dứt hợp đồng — cần quy định rõ ngay từ đầu để tránh bế tắc.
5. Lựa chọn theo mục tiêu, quy mô, ngành nghề và đối tác
Không có hình thức nào “tốt hơn” một cách tuyệt đối — lựa chọn phụ thuộc vào:
- Mục tiêu: hoạt động lâu dài, xây dựng thương hiệu → lập công ty; hợp tác theo dự án, theo giai đoạn → cân nhắc BCC;
- Quy mô: dự án quy mô lớn, nhiều hạng mục, cần huy động vốn → lập công ty thường phù hợp hơn;
- Ngành nghề: một số ngành có điều kiện riêng về hình thức đầu tư — kiểm tra kỹ trước khi quyết định;
- Đối tác: BCC đòi hỏi đối tác tin cậy và hợp đồng được soạn thảo chặt chẽ, vì không có “vỏ” pháp nhân chung bảo vệ các bên.
Dù chọn hình thức nào, nhà đầu tư cũng nên rà soát kỹ khung pháp lý hiện hành (Luật Đầu tư 2025 và Nghị định 96/2026/NĐ-CP) và tham vấn chuyên gia trước khi ký kết.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng BCC có tạo ra công ty mới không?
Không. Theo khoản 5 Điều 22 Luật Đầu tư 2025, BCC là hợp tác kinh doanh, phân chia lợi nhuận mà không thành lập tổ chức kinh tế mới.
Luật Đầu tư 2025 quy định những hình thức đầu tư nào?
Theo Điều 21: thành lập tổ chức kinh tế; góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp; hợp đồng BCC; hợp đồng PPP.
Nhà đầu tư nước ngoài có phải có IRC trước khi lập công ty không?
Không, theo Luật Đầu tư 2025 (khoản 2 Điều 19): được lập công ty trước, trong 12 tháng phải có IRC.
BCC hay lập công ty thì dễ thoái vốn hơn?
Tùy thiết kế. Thoái vốn khỏi công ty qua chuyển nhượng vốn/cổ phần; kết thúc BCC theo điều khoản chấm dứt hợp đồng — cả hai đều cần quy định rõ ngay từ đầu.
Nguồn trích dẫn
- Luật Đầu tư 143/2025/QH15 — hiệu lực 01/3/2026, thay thế Luật Đầu tư 61/2020/QH14: Điều 21 (hình thức đầu tư); khoản 5 Điều 22 (hợp đồng BCC); khoản 2 Điều 19 (lập công ty trước, 12 tháng sau phải có IRC);
- Nghị định 96/2026/NĐ-CP — hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Đầu tư 2025 (đối chiếu văn bản gốc khi trích dẫn điều khoản cụ thể).
Thông tin tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Bài viết do AI soạn thảo và được AI Legal Council của FLAT Law Firm kiểm tra chất lượng; chưa được luật sư người thật xem xét, duyệt. Quy định pháp luật có thể thay đổi; vui lòng đối chiếu văn bản hiện hành trước khi áp dụng.
Bài viết liên quan
Nhà đầu tư cần tư vấn lựa chọn hình thức đầu tư vào Việt Nam? Liên hệ FLAT Law Firm để được tư vấn.