Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á có luật riêng về trí tuệ nhân tạo. Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15 (thông qua 10/12/2025, hiệu lực 01/3/2026) gồm 35 điều, đặt ra khung quản lý toàn diện cho hoạt động nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI. Bài viết phân tích những điểm chính và tác động tới doanh nghiệp công nghệ.
1. Triết lý của luật: AI phục vụ con người, không thay thế
Luật đặt ra nguyên tắc nền tảng: “AI phục vụ con người, không thay thế con người”. Theo đó, các quyết định trọng yếu có tác động đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân phải được thực hiện dưới sự giám sát của con người. Đây là định hướng xuyên suốt cho mọi nghĩa vụ tuân thủ mà doanh nghiệp phải xây dựng.
2. Phân loại 3 cấp rủi ro
Luật phân loại hệ thống AI theo 3 cấp rủi ro: cao, trung bình và thấp. Nghĩa vụ của tổ chức phát triển và triển khai AI tăng dần theo cấp rủi ro. Đối với AI rủi ro cao trong 6 lĩnh vực thuộc Danh mục ban hành kèm Quyết định 33/2026/QĐ-TTg, doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ tuân thủ, thông báo và phân loại rủi ro theo quy định.
3. Sandbox AI và thời hạn chuyển tiếp
Luật quy định cơ chế sandbox — môi trường thử nghiệm có kiểm soát cho các hệ thống AI mới trước khi triển khai rộng rãi. Đồng thời, luật có thời hạn chuyển tiếp cho các hệ thống AI đã hoạt động trước 01/3/2026: doanh nghiệp đang vận hành hệ thống AI cần rà soát và điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu mới trong thời hạn chuyển tiếp.
4. Quyền tác giả đối với tác phẩm do AI tạo ra
Nghị định 134/2026/NĐ-CP (ban hành 6/4/2026, hiệu lực 9/4/2026) quy định về quyền tác giả đối với tác phẩm có sự tham gia của AI. Nguyên tắc cốt lõi: con người được công nhận quyền tác giả khi có đóng góp đáng kể, mang tính quyết định trong quá trình sáng tạo. Doanh nghiệp sản xuất nội dung bằng AI cần lưu trữ bằng chứng về vai trò sáng tạo của con người để bảo vệ quyền lợi.
5. Luật An ninh mạng 2025: cấm deepfake trái pháp luật
Luật An ninh mạng 116/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2026) cấm hành vi deepfake trái pháp luật. Doanh nghiệp sử dụng công nghệ tạo sinh hình ảnh, âm thanh, video cần thiết lập quy trình kiểm soát để không vi phạm quy định này.
6. Nghĩa vụ của doanh nghiệp công nghệ
Nghị định 142/2026/NĐ-CP (ban hành 30/4/2026, hiệu lực 01/5/2026) hướng dẫn thi hành Luật Trí tuệ nhân tạo. Lưu ý: đây là văn bản về AI — không nhầm với Nghị định 142/2017/NĐ-CP về hàng hải (trùng số hiệu). Tác động thực tế tới doanh nghiệp công nghệ:
- Phân loại rủi ro hệ thống AI của mình theo 3 cấp và xác định có thuộc 6 lĩnh vực rủi ro cao không;
- Thực hiện nghĩa vụ thông báo theo quy định đối với hệ thống AI rủi ro cao;
- Xây dựng quy trình giám sát con người đối với các quyết định trọng yếu do AI hỗ trợ;
- Rà soát các hệ thống đã hoạt động trước 01/3/2026 trong thời hạn chuyển tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực từ khi nào?
Luật 134/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/3/2026.
AI được phân loại rủi ro như thế nào?
3 cấp: cao, trung bình, thấp; AI rủi ro cao trong 6 lĩnh vực theo Quyết định 33/2026/QĐ-TTg chịu nghĩa vụ tuân thủ đầy đủ.
Nghị định 142/2026/NĐ-CP là văn bản về lĩnh vực gì?
Hướng dẫn thi hành Luật Trí tuệ nhân tạo (không phải Nghị định 142/2017/NĐ-CP về hàng hải).
Con người có được công nhận quyền tác giả với tác phẩm AI không?
Có, khi có đóng góp đáng kể, mang tính quyết định trong quá trình sáng tạo (Nghị định 134/2026/NĐ-CP).
Deepfake có bị cấm không?
Luật An ninh mạng 116/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2026) cấm deepfake trái pháp luật.
Nguồn trích dẫn
- Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15 (thông qua 10/12/2025, hiệu lực 01/3/2026) — 35 điều;
- Nghị định 142/2026/NĐ-CP (30/4/2026, hiệu lực 01/5/2026) — hướng dẫn Luật Trí tuệ nhân tạo;
- Quyết định 33/2026/QĐ-TTg — Danh mục AI rủi ro cao (6 lĩnh vực);
- Nghị định 134/2026/NĐ-CP (6/4/2026, hiệu lực 9/4/2026) — quyền tác giả với tác phẩm AI;
- Luật An ninh mạng 116/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2026) — cấm deepfake trái pháp luật.
Kết luận
Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15 đưa Việt Nam thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á có luật AI riêng, với triết lý “AI phục vụ con người, không thay thế” và khung quản lý theo 3 cấp rủi ro. Cùng với Nghị định 142/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành, Quyết định 33/2026/QĐ-TTg về AI rủi ro cao, Nghị định 134/2026/NĐ-CP về quyền tác giả AI và Luật An ninh mạng 116/2025 cấm deepfake trái pháp luật, doanh nghiệp công nghệ đang đối mặt với một hệ nghĩa vụ tuân thủ mới: phân loại rủi ro, thông báo, giám sát con người và rà soát hệ thống hiện có trong thời hạn chuyển tiếp.
Doanh nghiệp công nghệ của bạn cần đánh giá tuân thủ Luật Trí tuệ nhân tạo? Liên hệ FLAT Law Firm để được tư vấn.
Thông tin tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Nội dung do AI soạn thảo, sẽ được AI Legal Council của FLAT Law Firm kiểm tra chất lượng trước khi xem xét đăng tải; không phải ý kiến tư vấn của luật sư người thật. Quy định pháp luật có thể thay đổi; bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành trước khi áp dụng.
