Trước khi quyết định đầu tư, nhà đầu tư nước ngoài thường có nhiều chuyến sang Việt Nam: khảo sát thị trường, thăm nhà máy, gặp đối tác, đàm phán và ký biên bản ghi nhớ. Những chuyến đi này dùng thị thực doanh nghiệp và trông giống “đi làm” trong mắt người ngoài, nhưng về pháp lý chúng thuộc nhóm hoạt động công tác, không phải quan hệ lao động. Bài viết vẽ ranh giới giữa công tác khảo sát và làm việc phải có giấy phép, theo khung Nghị định 219/2025/NĐ-CP hiện hành. Bài này chỉ xử lý giấy tờ lao động cho chuyến khảo sát chiều vào Việt Nam; nội dung khảo sát thị trường và kỳ vọng của nhà đầu tư Trung Quốc là chủ đề riêng của bài EXP-6485 trong cùng đợt phân công, còn quy định kiểm soát đầu tư khi nhà đầu tư Việt Nam đầu tư ra Australia (FIRB) nằm ở bài EXP-3962 trên hệ thống — ba bài không thay thế nhau.
1. Vì sao khảo sát, đàm phán, ký MOU không phải là làm việc phải xin giấy phép
Chế độ giấy phép lao động điều chỉnh người nước ngoài làm việc tại Việt Nam cho người sử dụng lao động — tức có vị trí công việc, có quan hệ sử dụng lao động hoặc cung cấp sức lao động trên lãnh thổ Việt Nam. Nhà đầu tư sang với tư cách cá nhân hoặc đại diện tổ chức đầu tư để tìm hiểu thị trường, thẩm định dự án, đàm phán điều khoản, ký biên bản ghi nhớ hoặc thỏa thuận khung không chiếm một vị trí lao động nào tại Việt Nam: không có người sử dụng lao động Việt Nam trả lương cho công việc tại Việt Nam, không có vị trí trong cơ cấu nhân sự của một đơn vị Việt Nam. Vì vậy các hoạt động này không kích hoạt quy trình giấy phép lao động. Cùng logic đó, Nghị định 219/2025/NĐ-CP tại Điều 7 còn có trường hợp người lao động nước ngoài vào Việt Nam để thành lập hiện diện thương mại thuộc diện không thuộc diện cấp giấy phép lao động — giai đoạn tiền đầu tư được pháp luật lao động nhìn nhận tách bạch với giai đoạn vận hành có lao động thật.
2. Thị thực và giấy tờ nhập cảnh cho chuyến khảo sát
Giấy tờ đúng cho nhà đầu tư khảo sát là giấy tờ nhập cảnh diện doanh nghiệp, đầu tư theo pháp luật xuất nhập cảnh (thị thực ký hiệu DN cho người vào làm việc với doanh nghiệp tại Việt Nam, hoặc diện miễn thị thực nếu quốc tịch thuộc diện và chuyến đi ngắn). Cần nhấn mạnh: thị thực DN là giấy tờ nhập cảnh phục vụ hoạt động công tác, giao dịch với doanh nghiệp; nó không phải giấy phép lao động và cũng không cần phải là giấy phép lao động, vì hoạt động khảo sát không phải lao động. Khi chuyến đi kéo dài nhiều tuần với lịch làm việc dày đặc cùng đối tác, nhà đầu tư nên mang theo bộ hồ sơ giải trình mục đích: thư mời của đối tác hoặc đơn vị tại Việt Nam, chương trình làm việc, các biên bản họp và tài liệu dự án — bộ hồ sơ này chứng minh tính chất công tác, khảo sát nếu cơ quan quản lý xuất nhập cảnh hoặc lao động hỏi đến. Nguyên tắc quản trị đơn giản: mục đích khai khi nhập cảnh, hoạt động thực tế trong chuyến đi và hồ sơ giải trình phải khớp nhau.
3. Ranh giới đỏ: khi chuyến khảo sát biến thành làm việc
Ba nhóm hành vi vượt ranh giới sang làm việc phải có giấy tờ lao động. Thứ nhất, trực tiếp thực hiện công việc của một vị trí: vận hành dây chuyền, lập trình cho dự án của công ty Việt Nam, khám chữa bệnh, giảng dạy có thu phí tại cơ sở Việt Nam. Thứ hai, điều hành nhân sự: giao việc, chấm công, kỷ luật, ký duyệt như một nhà quản lý thường trực của đơn vị Việt Nam — dù danh xưng là “cố vấn của nhà đầu tư”. Thứ ba, cung cấp dịch vụ cho khách hàng của đơn vị Việt Nam trong thời gian dài, thay thế nhân sự mà đơn vị lẽ ra phải tuyển dụng. Khi một trong ba nhóm xuất hiện, phân tích chuyển hẳn sang chế độ giấy phép lao động hoặc diện không cấp giấy phép tương ứng (người thành lập hiện diện thương mại, hoặc diện ngắn ngày dưới 90 ngày trong năm tại Điều 7 Nghị định 219/2025 nếu đủ điều kiện). Nhà đầu tư đồng thời là cổ đông của công ty đã thành lập tại Việt Nam phải quay về phân tích theo phần vốn và chức danh như các bài về chủ sở hữu, thành viên góp vốn trong chuyên mục này.
4. Lộ trình đúng từ khảo sát đến vận hành
Một dự án đầu tư điển hình đi qua bốn giai đoạn giấy tờ. Giai đoạn khảo sát: giấy tờ nhập cảnh diện doanh nghiệp, không giấy phép lao động. Giai đoạn thành lập: nhà đầu tư và người được cử sang thành lập hiện diện thương mại thuộc trường hợp không cấp giấy phép lao động tại Điều 7 Nghị định 219/2025, kèm thủ tục xác nhận tương ứng. Giai đoạn chuẩn bị vận hành: đội ngũ quản lý, chuyên gia được tuyển hoặc cử sang phải có giấy phép lao động theo vị trí trước ngày bắt đầu làm việc, theo quy trình Điều 22 Nghị định 219/2025 — đây là giai đoạn các dự án hay chậm tiến độ nhất vì hồ sơ hợp pháp hóa văn bằng và lý lịch tư pháp cần thời gian. Giai đoạn vận hành: giấy phép lao động, thẻ tạm trú nhà đầu tư hoặc lao động, và quản lý gia hạn theo một trục thời gian thống nhất. Điểm mấu chốt là nhà đầu tư phải lập kế hoạch giấy tờ lao động ngay từ giai đoạn khảo sát, thay vì coi đó là việc của giai đoạn vận hành — vì khi nhà máy cần chuyên gia có mặt đúng ngày khai trương, không còn thời gian để chạy hồ sơ từ đầu.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng