Trả lời ngắn: Hai tội khác nhau ở điểm quyết định: tham ô (Điều 353) bắt buộc chủ thể phải có chức vụ, quyền hạn và chiếm đoạt tài sản mình được giao quản lý — là tội tham nhũng; lạm dụng tín nhiệm (Điều 175) bất kỳ ai cũng có thể phạm, khi đã chiếm hữu hợp pháp tài sản qua hợp đồng rồi mới nảy sinh ý đồ chiếm đoạt — là tội xâm phạm quyền sở hữu. Ngưỡng định tội cũng khác: tham ô từ 2 triệu đồng, lạm dụng tín nhiệm từ 4 triệu đồng.
1. Ví dụ thực tế để hình dung
- Tham ô: Kế toán công ty lợi dụng quyền quản lý quỹ để chuyển tiền công ty vào tài khoản cá nhân → có chức vụ + chiếm đoạt tài sản mình quản lý → Điều 353.
- Lạm dụng tín nhiệm: Người thuê xe ô tô theo hợp đồng rồi mang xe đi cầm cố, đến hạn có khả năng trả nhưng cố tình không trả → chiếm hữu hợp pháp trước (qua hợp đồng thuê), sau đó nảy ý đồ chiếm đoạt → Điều 175.
2. Tội tham ô — Điều 353 (tội tham nhũng, Chương XXIII)
- Chủ thể đặc biệt: “Người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý” — bắt buộc có chức vụ, quyền hạn; tài sản là tài sản được giao quản lý do chức vụ.
- Ngưỡng định tội (khoản 1): từ 2.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng. Dưới 2 triệu đồng vẫn phạm tội nếu đã bị xử lý kỷ luật hoặc đã bị kết án về tội tham nhũng mà còn vi phạm. Khung: tù 02–07 năm.
- Khung hình phạt: khoản 2: tù 07–15 năm; khoản 3: tù 15–20 năm; khoản 4: “tù 20 năm hoặc tù chung thân” (chiếm đoạt từ 1 tỷ đồng trở lên, hoặc gây thiệt hại từ 5 tỷ đồng trở lên).
- Tử hình đã bị bãi bỏ với tội tham ô từ 01/7/2025 (Luật 86/2025/QH15, khoản 22 Điều 1).
3. Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản — Điều 175 (tội xâm phạm sở hữu, Chương XVI)
- Chủ thể chung: “Người nào” — bất kỳ ai, không cần chức vụ.
- Hành vi khách quan (khoản 1): (a) vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận tài sản của người khác bằng hình thức hợp đồng rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt, hoặc đến hạn trả lại tài sản mặc dù có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả; (b) vay, mượn, thuê, nhận tài sản bằng hình thức hợp đồng rồi dùng vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả lại.
- Ngưỡng định tội (khoản 1): từ 4.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng (ngưỡng đã được nâng từ 2 triệu lên 4 triệu theo khoản 35 Điều 1 Luật 12/2017/QH14, hiệu lực 01/01/2018). Dưới 4 triệu đồng vẫn phạm tội nếu: đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản, hoặc đã bị kết án về tội này hoặc một trong các tội quy định tại các Điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 174 và 290 của Bộ luật này mà còn vi phạm, hoặc tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ. Khung: cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng–03 năm.
- Khung hình phạt: khoản 2: tù 02–07 năm; khoản 3: tù 05–12 năm (chiếm đoạt từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng); khoản 4: tù 12–20 năm (từ 500 triệu đồng trở lên).
4. Bảng phân biệt
| Tiêu chí | Tham ô (Điều 353) | Lạm dụng tín nhiệm (Điều 175) |
|---|---|---|
| Chủ thể | Đặc biệt: có chức vụ, quyền hạn | Chung: bất kỳ người nào |
| Đối tượng chiếm đoạt | Tài sản mình có trách nhiệm quản lý (do chức vụ) | Tài sản được giao qua vay/mượn/thuê/hợp đồng (quan hệ tín nhiệm dân sự) |
| Thời điểm ý đồ chiếm đoạt | Lợi dụng chức vụ để chiếm đoạt tài sản đang quản lý | Chiếm hữu hợp pháp trước (qua hợp đồng), sau đó mới nảy sinh ý đồ chiếm đoạt |
| Nhóm tội | Tham nhũng (Chương XXIII) | Xâm phạm quyền sở hữu (Chương XVI) |
| Ngưỡng tối thiểu | 2 triệu đồng | 4 triệu đồng |
| Khung tối đa | Tù 20 năm hoặc tù chung thân (từ 1 tỷ đồng) | Tù 12–20 năm (từ 500 triệu đồng) |
5. Hai bẫy số liệu cần nhớ
- Ngưỡng Điều 175 là 4 triệu đồng, không phải 2 triệu. Nhiều người nhớ nhầm do trước năm 2018 ngưỡng là 2 triệu; Luật 12/2017/QH14 đã nâng lên 4 triệu từ 01/01/2018.
- Tội tham ô không còn khung tử hình. Kể từ 01/7/2025, khung cao nhất của tội tham ô là tù 20 năm hoặc tù chung thân.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Kế toán công ty vay tiền của đồng nghiệp rồi không trả có phải tham ô không?
Đáp: Không — tiền vay từ đồng nghiệp không phải tài sản kế toán được giao quản lý do chức vụ, nên không đủ yếu tố chủ thể của tội tham ô. Trường hợp này có thể xem xét tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175) nếu đủ ngưỡng và yếu tố cấu thành.
Hỏi: Thủ quỹ công ty lấy tiền quỹ đem cho vay nặng lãi rồi mất khả năng trả có phạm tội gì?
Đáp: Đây là lợi dụng chức vụ chiếm đoạt tài sản mình quản lý → tội tham ô (Điều 353), không phải lạm dụng tín nhiệm.
Nguồn trích dẫn
- Bộ luật Hình sự — Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025 (Điều 175, Điều 353) — thuvienphapluat.vn
- Luật số 12/2017/QH14 (khoản 35 Điều 1: nâng ngưỡng Điều 175), hiệu lực 01/01/2018
- Luật số 86/2025/QH15 ngày 25/6/2025, hiệu lực 01/7/2025 (khoản 22 Điều 1: bỏ tử hình tội tham ô)
Bài viết mang tính thông tin tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Nội dung chờ luật sư FLAT Law Firm rà soát trước khi xuất bản.
Thông tin mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Nội dung do AI Legal Council kiểm tra chất lượng, chưa được luật sư người thật duyệt.