Hàng giả không chỉ là câu chuyện của người tiêu dùng. Với người sản xuất, buôn bán, mỗi lô hàng giả bị phát hiện có thể dừng lại ở một quyết định xử phạt hành chính — hoặc mở ra một vụ án hình sự với khung tù lên tới 15 năm. Ranh giới nằm ở đâu? Bài viết phân tích định nghĩa “hàng giả” theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP, các mức phạt hành chính và ngưỡng truy cứu hình sự theo Điều 192 Bộ luật Hình sự (cập nhật Luật 86/2025/QH15, hiệu lực 01/7/2025).
1. Hàng giả là gì theo pháp luật?
Khoản 7 Điều 3 Nghị định 98/2020/NĐ-CP liệt kê 6 nhóm hàng hóa được coi là hàng giả:
- (a) Hàng hóa không có giá trị sử dụng, công dụng hoặc có giá trị sử dụng, công dụng không đúng so với nguồn gốc, tên gọi của hàng hóa hoặc công bố của nhà sản xuất;
- (b) Hàng hóa có ít nhất một trong các chỉ tiêu chất lượng hoặc đặc tính kỹ thuật cơ bản chỉ đạt mức từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu quy định tại quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký, công bố áp dụng hoặc ghi trên nhãn, bao bì hàng hóa;
- (c) Thuốc giả theo quy định tại khoản 33 Điều 2 Luật Dược 2016 và dược liệu giả theo khoản 34 Điều 2 Luật Dược 2016;
- (d) Thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật không có hoạt chất, không có đủ loại hoạt chất đã đăng ký, có hoạt chất khác với hoạt chất ghi trên nhãn, bao bì hoặc có hàm lượng hoạt chất chỉ đạt từ 70% trở xuống;
- (đ) Hàng hóa giả mạo về nhãn hàng hóa, bao bì hàng hóa: giả mạo tên, địa chỉ của nhà sản xuất, nơi sản xuất; giả mạo số đăng ký lưu hành, số công bố, mã số mã vạch; giả mạo nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa;
- (e) Tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả.
2. Phân biệt hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc
Ba khái niệm này thường bị đánh đồng nhưng hậu quả pháp lý khác nhau:
- Hàng giả: thuộc một trong 6 nhóm nêu trên — có thể bị xử phạt hành chính nặng hoặc truy cứu hình sự.
- Hàng kém chất lượng: chỉ tiêu chất lượng thấp hơn mức công bố nhưng trên 70% mức tối thiểu — không phải hàng giả, xử lý theo quy định về chất lượng hàng hóa.
- Hàng thật nhưng dán nhãn giả (ví dụ hàng chính hãng bị gắn nhãn hiệu khác): không thuộc Điều 192 mà có thể cấu thành tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp theo Điều 226 Bộ luật Hình sự.
3. Mức xử phạt hành chính sản xuất, buôn bán hàng giả
Nghị định 98/2020/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP và Nghị định 24/2025/NĐ-CP) quy định:
- Buôn bán hàng giả về giá trị sử dụng, công dụng (Điều 9): phạt tiền 1–70 triệu đồng đối với cá nhân;
- Sản xuất hàng giả (Điều 10): phạt tiền 5–100 triệu đồng đối với cá nhân;
- Giả mạo nhãn hàng hóa, bao bì (Điều 11): phạt tiền 1–50 triệu đồng đối với cá nhân;
- Sản xuất, buôn bán tem, nhãn, bao bì giả (Điều 12, 13, 14): các khung phạt tương ứng.
Tổ chức vi phạm bị phạt gấp 2 lần mức phạt đối với cá nhân; mức phạt tối đa trong lĩnh vực hàng giả là 200 triệu đồng (cá nhân) / 400 triệu đồng (tổ chức) — khoản 4 Điều 4 (sửa bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP). Ngoài phạt tiền còn có thể bị tịch thu tang vật, buộc tiêu hủy hoặc thu hồi hàng hóa, buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp.
4. Ngưỡng nào thì bị truy cứu hình sự?
Ranh giới hành chính → hình sự là ngưỡng giá trị 30 triệu đồng: hàng giả có giá trị tương đương hàng thật từ 30 triệu đồng đến dưới 150 triệu đồng thì có thể bị truy cứu theo khoản 1 Điều 192. Lưu ý quan trọng:
- Ngưỡng 30 triệu được tính theo giá trị của hàng thật tương đương, không phải giá bán thực tế của hàng giả;
- Nếu giá trị dưới 30 triệu nhưng người vi phạm đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về các tội quy định tại các điều 188–196, 200 Bộ luật Hình sự mà còn vi phạm thì vẫn cấu thành tội phạm.
Đối với hàng giả là thực phẩm, thuốc, phân bón… áp dụng các điều luật riêng (Điều 193, 194, 195) với khung nặng hơn — xem mục 6.
5. Khung hình phạt Điều 192 Bộ luật Hình sự (cập nhật từ 01/7/2025)
Điều 192 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 vừa được sửa bởi khoản 8 Điều 1 Luật 86/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2025):
- Khoản 1: phạt tiền 200 triệu – 2 tỷ đồng hoặc phạt tù 1–5 năm — hàng giả trị giá 30 triệu đến dưới 150 triệu đồng; hoặc dưới 30 triệu nhưng có tiền sự/tiền án; gây thương tích 31–60%; thu lợi bất chính 50 đến dưới 100 triệu; thiệt hại tài sản 100 đến dưới 500 triệu;
- Khoản 2: phạt tù 5–10 năm — có tổ chức; phạm tội có tính chất chuyên nghiệp; lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa cơ quan, tổ chức; hàng giả trị giá 150 đến dưới 500 triệu; thu lợi bất chính 100 đến dưới 500 triệu; làm chết người; gây thương tích từ 61% trở lên; thiệt hại tài sản 500 triệu đến dưới 1,5 tỷ;
- Khoản 3: phạt tù 7–15 năm — hàng giả trị giá từ 500 triệu trở lên; thu lợi bất chính từ 500 triệu trở lên; làm chết 02 người trở lên; tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% trở lên; thiệt hại tài sản từ 1,5 tỷ trở lên;
- Khoản 4 (hình phạt bổ sung): phạt tiền 40–100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định 1–5 năm, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản;
- Khoản 5 (pháp nhân): phạt tiền 2–6 tỷ (phạm tội thuộc khoản 1) / 6–12 tỷ (khoản 2) / 12–18 tỷ hoặc đình chỉ hoạt động 6 tháng – 3 năm (khoản 3); áp dụng Điều 79 có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn; hình phạt bổ sung 100–400 triệu, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực, cấm huy động vốn 1–3 năm.
Lưu ý: Luật 86/2025/QH15 tăng gấp đôi mức phạt tiền (từ tối đa 1 tỷ lên 2 tỷ) nhưng giữ nguyên các ngưỡng định lượng 30/150/500 triệu đồng. Các bài viết theo bản dự thảo luật đề xuất nâng ngưỡng là không chính xác.
6. Hàng giả là thực phẩm, thuốc, phân bón: tội danh riêng
- Điều 193 — hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm: phạt tù 2–5 năm (khoản 1) đến tù chung thân (khoản 4);
- Điều 194 — hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh: từ 01/7/2025 đã bỏ hình phạt tử hình, khung cao nhất còn tù chung thân;
- Điều 195 — hàng giả là thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, vật nuôi.
Hàng giả là thực phẩm, thuốc thì áp dụng các điều luật riêng này, không áp dụng Điều 192.
7. Doanh nghiệp (pháp nhân) phạm tội bị phạt thế nào?
Pháp nhân thương mại phạm tội sản xuất, buôn bán hàng giả bị xử phạt theo khoản 5 Điều 192 như đã nêu: phạt tiền từ 2 tỷ đến 18 tỷ đồng tùy khung, có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn, kèm các hình phạt bổ sung về cấm kinh doanh, cấm huy động vốn. Người đại diện theo pháp luật và người trực tiếp thực hiện hành vi vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với tư cách cá nhân.
8. Bị lập biên bản hàng giả cần làm gì?
- Kiểm tra kỹ nội dung biên bản trước khi ký; ghi ý kiến của mình vào biên bản nếu không đồng ý;
- Thu thập, lưu giữ hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa;
- Trường hợp tranh cãi về chất lượng, có thể đề nghị trưng cầu giám định;
- Có quyền khiếu nại quyết định xử phạt vi phạm hành chính hoặc khởi kiện vụ án hành chính theo quy định;
- Nếu vụ việc có dấu hiệu hình sự, nên tham vấn luật sư ngay từ giai đoạn đầu để bảo vệ quyền lợi.
Tham khảo thêm
Thông tin trên chỉ mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý.
Thông tin mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Nội dung do AI Legal Council kiểm tra chất lượng, chưa được luật sư người thật duyệt.