FLAT LAW FIRM

Thuế

Thuế thu nhập cá nhân đối với tài sản thừa kế, quà tặng tại Việt Nam

Couple holding house keys

Nhận một căn nhà do cha mẹ để lại, được tặng một chiếc ô tô hay nhận chuyển giao một khoản tiền từ người thân ở nước ngoài đều có thể phát sinh một câu hỏi giống nhau: có phải nộp thuế thu nhập cá nhân hay không, và nộp trên toàn bộ giá trị hay chỉ một phần? Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15, luật hiện hành thay thế Luật 04/2007/QH12, thu nhập từ thừa kế và quà tặng thuộc nhóm thu nhập chịu thuế, nhưng cơ chế tính thuế chỉ đánh vào phần giá trị tài sản vượt trên 20 triệu đồng trong mỗi lần phát sinh, với thuế suất 10%. Ngưỡng vượt 20 triệu đồng này là điểm mới quan trọng của luật hiện hành và là con số mà người nộp thuế cần ghi nhớ đầu tiên, bởi công thức tính thuế của toàn bộ khoản thu nhập này được xây dựng quanh nó.

Ai phải nộp thuế: cá nhân cư trú theo Điều 18, cá nhân không cư trú theo Điều 26

Khoản 2 Điều 18 của Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 quy định đối với cá nhân cư trú: thu nhập tính thuế từ nhận thừa kế, quà tặng là phần giá trị tài sản nhận được vượt trên 20 triệu đồng theo từng lần phát sinh, và thuế suất áp dụng là 10% trên phần vượt đó. Nói bằng số liệu, một người nhận thừa kế tài sản trị giá 500 triệu đồng thì thu nhập tính thuế không phải 500 triệu mà là 480 triệu đồng, và số thuế phải nộp là 48 triệu đồng. Đối với cá nhân không cư trú, Điều 26 của Luật 109/2025/QH15 áp dụng cùng một cấu trúc: thuế bằng phần giá trị tài sản thừa kế, quà tặng vượt trên 20 triệu đồng nhân thuế suất 10%, không phân biệt nơi cư trú trong cách tính khoản thu nhập này. Nhóm tài sản thuộc diện chịu thuế gồm chứng khoán, phần vốn trong tổ chức kinh tế, bất động sản và các tài sản khác phải đăng ký quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng theo quy định pháp luật; quà tặng là tiền mặt thông thường không thuộc nhóm tài sản phải đăng ký nên nằm ngoài phạm vi của khoản này, một ranh giới hay bị hiểu nhầm khi người dân nhận tiền mừng hay tiền hỗ trợ từ thân nhân.

Điểm cần nhấn mạnh vì liên quan trực tiếp đến việc tra cứu thông tin cũ: Luật 109/2025/QH15 đã thay đổi ngưỡng tính thuế của khoản thu nhập này so với giai đoạn áp dụng luật trước đây. Người nộp thuế khi tự tra cứu trên các bài viết, biểu mẫu hoặc tư vấn được soạn theo khung pháp luật cũ có thể gặp một con số ngưỡng thấp hơn; con số đó không còn là căn cứ áp dụng tại thời điểm hiện nay. Căn cứ đúng tại ngày viết bài này là phần vượt trên 20 triệu đồng theo khoản 2 Điều 18 đối với cá nhân cư trú và Điều 26 đối với cá nhân không cư trú của Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15. Khi kê khai, người nộp thuế nên trích dẫn đúng hai điều này trong hồ sơ để cơ quan thuế áp dụng thống nhất ngưỡng hiện hành, đặc biệt với các hồ sơ thừa kế có tài sản giá trị lớn, nơi chênh lệch ngưỡng tạo ra khác biệt tiền thuế đáng kể.

Các trường hợp được miễn thuế giữa những người thân thích

Điều 4 của Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 quy định thu nhập từ thừa kế, quà tặng được miễn thuế khi đó là bất động sản hoặc tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng, phát sinh giữa các quan hệ thân thích sau: vợ với chồng; cha đẻ, mẹ đẻ với con đẻ; cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi; cha chồng, mẹ chồng với con dâu; cha vợ, mẹ vợ với con rể; ông nội, bà nội với cháu nội; ông ngoại, bà ngoại với cháu ngoại; và anh, chị, em ruột với nhau. Nhờ quy định này, phần lớn giao dịch thừa kế trong gia đình hạt nhân, như cha mẹ để lại nhà cho con hay vợ chồng tặng cho nhau bất động sản, không phát sinh thuế thu nhập cá nhân, dù vẫn phải hoàn thành thủ tục đăng ký biến động đất đai và kê khai để được ghi nhận diện miễn.

Giới hạn của diện miễn nằm ở hai đầu. Đầu thứ nhất là quan hệ: chú, bác, cô, dì, cậu với cháu, anh chị em họ, hoặc quan hệ thông gia ngoài danh sách đã liệt kê không thuộc diện miễn, nên một căn nhà được bác ruột để lại cho cháu vẫn chịu thuế 10% trên phần giá trị vượt 20 triệu đồng như thường lệ. Đầu thứ hai là loại tài sản và chứng cứ quan hệ: người nhận phải chứng minh được quan hệ thân thích bằng giấy tờ hộ tịch, giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn hoặc xác nhận của cơ quan có thẩm quyền, và đối với bất động sản phải chứng minh tài sản đúng là đối tượng của văn bản thừa kế hoặc hợp đồng tặng cho. Thiếu chứng cứ quan hệ là lý do phổ biến khiến hồ sơ bị cơ quan thuế tạm dừng xử lý diện miễn và yêu cầu bổ sung, kéo dài thời gian sang tên sổ đỏ của cả gia đình.

Thời điểm xác định thu nhập và cách định giá tài sản

Thời điểm xác định thu nhập từ thừa kế, quà tặng là thời điểm cá nhân nhận được thu nhập, được cụ thể hóa theo loại tài sản: đối với tài sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng như bất động sản, ô tô, tàu thuyền, thời điểm xác định là thời điểm cá nhân làm thủ tục đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền; đối với chứng khoán là thời điểm chuyển quyền sở hữu tại tổ chức lưu ký; đối với phần vốn góp là thời điểm ghi nhận thay đổi thành viên hoặc cổ đông. Giá trị tài sản làm căn cứ tính thuế được xác định theo giá tại thời điểm đăng ký: bất động sản theo bảng giá đất và hệ số do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành tại thời điểm đó khi không có giá thỏa thuận cao hơn được chứng minh, chứng khoán theo giá tham chiếu hoặc giá trị sổ sách tùy loại, phần vốn theo giá trị ghi trên sổ sách kế toán của tổ chức kinh tế tại thời điểm gần nhất. Việc định giá này có hệ quả thực tế lớn với tài sản ở khu vực giá đất biến động nhanh, vì bảng giá đất áp dụng tại thời điểm đăng ký có thể thấp hơn hoặc cao hơn nhiều so với giá giao dịch thực tế giữa các bên không thân thích.

Kê khai, nộp thuế và mối liên hệ với thủ tục sang tên tài sản

Người nhận thừa kế, quà tặng thuộc diện chịu thuế thực hiện kê khai thuế theo từng lần phát sinh tại cơ quan thuế nơi có tài sản đăng ký hoặc nơi cư trú tùy loại tài sản, nộp hồ sơ kèm văn bản thừa kế, hợp đồng tặng cho đã công chứng, chứng thực và giấy tờ chứng minh quan hệ nếu thuộc diện miễn. Đối với bất động sản, trình tự thực tế gắn chặt với thủ tục đất đai: hồ sơ đăng ký biến động tại văn phòng đăng ký đất đai chỉ được hoàn tất sau khi người nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế hoặc được xác nhận miễn thuế, nên gia đình muốn sang tên nhanh nên chuẩn bị song song cả hai bộ hồ sơ thay vì làm tuần tự. Trường hợp nhiều đồng thừa kế cùng nhận một tài sản, mỗi người kê khai trên phần giá trị mình nhận được, và ngưỡng phần vượt 20 triệu đồng áp dụng theo từng cá nhân cho từng lần phát sinh, đây là chi tiết làm thay đổi đáng kể tổng số thuế của cả gia đình so với cách hiểu gộp chung một ngưỡng cho toàn bộ di sản.

Cuối cùng là nghĩa vụ lưu trữ và rủi ro hậu kiểm. Cơ quan thuế có thể xác minh lại giá trị tài sản và quan hệ thân thích trong thời hạn truy thu theo pháp luật quản lý thuế, nên người nhận nên lưu giữ văn bản phân chia di sản, biên bản họp gia đình nếu có, chứng từ định giá và biên lai nộp thuế ít nhất cho tới khi hết thời hạn đó. Với tài sản thừa kế có yếu tố nước ngoài, chẳng hạn người để lại di sản là Việt kiều hoặc tài sản nằm trong khối tài sản chung với người không cư trú, việc xác định cá nhân thuộc diện cư trú hay không cư trú để chọn áp dụng Điều 18 hay Điều 26 của Luật 109/2025/QH15 cần được làm rõ ngay từ đầu, bởi tiêu chí cư trú thuế dựa trên số ngày hiện diện và nơi ở thường xuyên chứ không dựa trên quốc tịch ghi trên giấy tờ tùy thân.

Câu hỏi thường gặp

Nhận thừa kế, quà tặng có phải nộp thuế thu nhập cá nhân không?

Có, nếu tài sản thuộc nhóm chịu thuế gồm chứng khoán, phần vốn trong tổ chức kinh tế, bất động sản và tài sản khác phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng. Theo khoản 2 Điều 18 Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15, cá nhân cư trú chỉ nộp thuế trên phần giá trị vượt trên 20 triệu đồng mỗi lần phát sinh với thuế suất 10%; cá nhân không cư trú áp dụng cùng cấu trúc theo Điều 26. Thừa kế, quà tặng giữa các quan hệ thân thích liệt kê tại Điều 4 được miễn thuế.

Thuế TNCN đối với tài sản thừa kế, quà tặng được tính như thế nào?

Công thức: thuế phải nộp bằng (giá trị tài sản nhận được trừ 20 triệu đồng) nhân 10%, áp dụng theo từng lần phát sinh và từng cá nhân nhận. Căn cứ là khoản 2 Điều 18 Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15 cho cá nhân cư trú và Điều 26 cho cá nhân không cư trú. Ví dụ: nhận thừa kế tài sản 500 triệu đồng thì thu nhập tính thuế là 480 triệu đồng, thuế phải nộp là 48 triệu đồng. Giảm trừ gia cảnh không áp dụng cho khoản thu nhập này.

Nhận thừa kế giữa những người thân nào thì được miễn thuế TNCN?

Theo Điều 4 Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15, thừa kế, quà tặng là bất động sản và tài sản phải đăng ký được miễn thuế khi phát sinh giữa: vợ với chồng; cha đẻ, mẹ đẻ với con đẻ; cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi; cha chồng, mẹ chồng với con dâu; cha vợ, mẹ vợ với con rể; ông nội, bà nội với cháu nội; ông ngoại, bà ngoại với cháu ngoại; anh, chị, em ruột với nhau. Người nhận cần giấy tờ hộ tịch chứng minh quan hệ để được ghi nhận diện miễn.

Thời điểm xác định thu nhập từ thừa kế, quà tặng là khi nào?

Thời điểm xác định thu nhập là thời điểm cá nhân nhận được thu nhập: với tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng như bất động sản, ô tô thì là thời điểm làm thủ tục đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền; với chứng khoán là thời điểm chuyển quyền sở hữu tại tổ chức lưu ký; với phần vốn góp là thời điểm ghi nhận thay đổi thành viên, cổ đông. Giá trị tính thuế xác định theo giá tại thời điểm đăng ký đó, bất động sản căn cứ bảng giá đất của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh khi không có giá thỏa thuận cao hơn.

Bài viết liên quan

Kiểm duyệt chuyên môn: Hội đồng Luật sư – Công ty Luật TNHH FLAT (FLAT LAW FIRM)

Nội dung phân tích được đối chiếu trực tiếp với quy định pháp luật Việt Nam hiện hành và thực tiễn giải quyết hồ sơ đầu tư nước ngoài (FDI) tại FLAT LAW FIRM.