Tuân thủ phòng cháy chữa cháy cho nhà xưởng

Từ ngày 01/7/2025, bức tranh pháp lý về phòng cháy chữa cháy tại Việt Nam đã thay đổi căn bản. Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 cùng các nghị định hướng dẫn và xử phạt mới có hiệu lực, thay thế khung pháp luật đã tồn tại hơn hai thập kỷ. Với nhà xưởng — loại hình cơ sở có nguy cơ cháy nổ cao và chịu sự kiểm tra thường xuyên — đây không chỉ là chuyện cập nhật văn bản, mà là yêu cầu rà soát lại toàn bộ vòng đời tuân thủ: từ thẩm định thiết kế, nghiệm thu, hồ sơ quản lý, đến trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở. Bài viết hệ thống những gì chủ nhà xưởng và bên thuê nhà xưởng cần làm để tuân thủ phòng cháy chữa cháy cho nhà xưởng trong khung pháp luật mới.

Khung pháp luật mới: điều gì đã thay đổi từ 01/7/2025?

Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 (số 55/2024/QH15) được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2024, có hiệu lực từ 01/7/2025, gồm 8 chương, 55 điều, thay thế Luật Phòng cháy và chữa cháy 2001 (sửa đổi, bổ sung 2013). Điểm mới nổi bật là kết hợp phòng cháy chữa cháy với cứu nạn, cứu hộ thành một thể thống nhất, đồng thời cắt giảm thủ tục hành chính và giao Chính phủ, các Bộ quy định chi tiết để linh hoạt điều chỉnh. Bài viết này hệ thống hóa các yêu cầu tuân thủ phòng cháy chữa cháy cho nhà xưởng theo khung pháp luật mới: hồ sơ pháp lý, tự kiểm tra, bảo hiểm cháy nổ bắt buộc và chế tài xử phạt hiện hành.

Hướng dẫn thi hành là Nghị định 105/2025/NĐ-CP (ban hành 15/5/2025, hiệu lực 01/7/2025) quy định chi tiết Luật, kèm 23 biểu mẫu PCCC (mẫu PC01 đến PC22 và các mẫu liên quan). Về chế tài, Nghị định 106/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC và cứu nạn, cứu hộ, cũng có hiệu lực từ 01/7/2025, với mức phạt tiền tối đa 50 triệu đồng mỗi hành vi đối với cá nhân và 100 triệu đồng đối với tổ chức. Ba văn bản này tạo thành “bộ ba” mà mọi cơ sở sản xuất cần nắm vững.

Thẩm định thiết kế về PCCC: cửa ải đầu tiên

Với công trình thuộc diện phải thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy — trong đó có nhiều loại nhà xưởng, nhà kho — việc thẩm định là điều kiện tiên quyết trước khi thi công các hạng mục liên quan đến PCCC. Hồ sơ đề nghị thẩm định được lập theo mẫu PC11 ban hành kèm Nghị định 105/2025, và kết quả thẩm định được thể hiện bằng văn bản của cơ quan công an hoặc của người quyết định đầu tư, chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình theo phân cấp.

Lưu ý thực tiễn: thiết kế PCCC phải được lập đồng bộ với thiết kế xây dựng ngay từ đầu. Nhiều nhà xưởng bị kẹt ở khâu nghiệm thu vì hệ thống PCCC thi công thực tế khác với thiết kế đã thẩm định. Chủ đầu tư nên yêu cầu nhà thầu thi công PCCC tuân thủ nghiêm thiết kế đã thẩm định và lưu đầy đủ nhật ký, biên bản nghiệm thu nội bộ từng hạng mục.

Nghiệm thu về PCCC trước khi đưa vào sử dụng

Công trình thuộc diện phải thẩm định thiết kế về PCCC phải được kiểm tra, chấp thuận kết quả nghiệm thu về PCCC trước khi đưa vào sử dụng. Trình tự gồm: chủ đầu tư đề nghị kiểm tra công tác nghiệm thu (mẫu PC15); cơ quan công an kiểm tra thực tế và lập biên bản (mẫu PC16); và ban hành văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu (mẫu PC17). Song song, chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình cũng lập văn bản nghiệm thu về PCCC của mình (mẫu PC18).

Đưa nhà xưởng vào hoạt động khi chưa được chấp thuận nghiệm thu về PCCC là vi phạm hành chính và có thể dẫn đến đình chỉ hoạt động. Với doanh nghiệp FDI thuê nhà xưởng có sẵn, cần xác minh văn bản chấp thuận nghiệm thu PCCC của công trình trước khi ký hợp đồng thuê — một trong những tài liệu quan trọng nhất trong bộ hồ sơ pháp lý của bên cho thuê.

Hồ sơ PCCC của cơ sở: danh mục không thể thiếu

Theo Điều 4 Nghị định 105/2025/NĐ-CP, hồ sơ PCCC, cứu nạn, cứu hộ của cơ sở bao gồm: phiếu thông tin của cơ sở (mẫu PC01); nội quy PCCC, cứu nạn, cứu hộ; giấy chứng nhận hoặc văn bản thẩm duyệt, thẩm định thiết kế về PCCC và văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu về PCCC đối với công trình thuộc diện phải thẩm định; quyết định thành lập đội PCCC cơ sở hoặc văn bản phân công người thực hiện nhiệm vụ PCCC cùng thông báo kết quả huấn luyện nghiệp vụ; phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ của cơ sở (mẫu PC06); sổ theo dõi phương tiện PCCC; biên bản tự kiểm tra (mẫu PC02); báo cáo kết quả thực hiện công tác PCCC (mẫu PC04); giấy chứng nhận bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc đối với cơ sở phải mua; bản vẽ hoàn công hệ thống, hạng mục liên quan đến PCCC; và các tài liệu khác theo quy định.

Danh mục này cho thấy quản lý PCCC của nhà xưởng là công việc thường xuyên với hệ thống hồ sơ riêng. Doanh nghiệp nên giao đầu mối phụ trách, lưu trữ tập trung và cập nhật định kỳ.

Trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở

Luật PCCC&CNCH 2024 quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở trong việc tổ chức thực hiện, kiểm tra, đôn đốc, giám sát việc thực hiện quy định, nội quy, biện pháp, yêu cầu và duy trì điều kiện an toàn về PCCC, cứu nạn, cứu hộ trong phạm vi quản lý. Đây là trách nhiệm cá nhân gắn với chức danh, không thể khoán trắng cho bộ phận an toàn hay đơn vị dịch vụ bên ngoài.

Nghị định 105/2025/NĐ-CP cụ thể hóa bằng quy định về tự kiểm tra: người đứng đầu cơ sở quyết định thời gian, phạm vi, hình thức ghi nhận kết quả tự kiểm tra thường xuyên, nhưng không quá 01 tháng một lần, với biên bản theo mẫu PC02 lưu hồ sơ. Với doanh nghiệp FDI, người đứng đầu cơ sở thường là tổng giám đốc hoặc giám đốc nhà máy — cần bảo đảm người này nắm được trách nhiệm pháp lý của mình và cơ chế ủy quyền, phân công rõ ràng trong nội bộ.

Đội PCCC cơ sở và huấn luyện nghiệp vụ

Tùy quy mô và tính chất nguy hiểm cháy nổ, cơ sở phải thành lập đội phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cơ sở hoặc phân công người thực hiện nhiệm vụ PCCC. Thành viên đội PCCC cơ sở phải được huấn luyện nghiệp vụ và có thông báo kết quả huấn luyện lưu trong hồ sơ.

Trên thực tế, nhiều nhà xưởng có quyết định thành lập đội PCCC trên giấy nhưng đội không được huấn luyện bài bản và không xuất trình được thông báo kết quả huấn luyện khi kiểm tra. Phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ của cơ sở (mẫu PC06) cũng cần được xây dựng sát với thực tế mặt bằng, lối thoát nạn, vị trí phương tiện — một phương án copy từ cơ sở khác sẽ bộc lộ ngay khi có tình huống thực tế hoặc khi cơ quan chức năng kiểm tra thực địa. Đầu tư cho con người và diễn tập định kỳ là phần rẻ nhất nhưng hay bị bỏ qua nhất trong ngân sách PCCC.

Bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc

Cơ sở thuộc diện phải mua bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc phải có giấy chứng nhận bảo hiểm còn hiệu lực, và giấy chứng nhận này là một thành phần trong hồ sơ PCCC của cơ sở theo Nghị định 105/2025. Không mua hoặc để bảo hiểm hết hiệu lực không chỉ là vi phạm hành chính mà còn khiến doanh nghiệp tự gánh toàn bộ thiệt hại khi sự cố xảy ra.

Cần lưu ý phạm vi và điều kiện bảo hiểm: doanh nghiệp nên đọc kỹ các điều khoản loại trừ, nghĩa vụ thông báo thay đổi mức độ rủi ro (ví dụ thay đổi nguyên vật liệu, công năng kho), và thủ tục bồi thường. Trong hợp đồng thuê nhà xưởng, các bên cũng nên thỏa thuận rõ bên nào mua bảo hiểm cho công trình, bên nào mua bảo hiểm cho máy móc, hàng hóa của mình — tránh tình trạng mỗi bên đều tưởng bên kia đã mua.

Kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính

Cơ quan công an và ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền kiểm tra công tác PCCC tại cơ sở, với biên bản kiểm tra theo mẫu PC03. Nội dung kiểm tra bao quát từ hồ sơ, điều kiện an toàn, đến hoạt động của lực lượng PCCC cơ sở. Kết quả kiểm tra được lưu hồ sơ và là căn cứ để xử lý vi phạm.

Về chế tài, Nghị định 106/2025/NĐ-CP quy định mức phạt tiền tối đa 50 triệu đồng cho mỗi hành vi vi phạm của cá nhân và gấp đôi đối với tổ chức. Đáng chú ý, Luật PCCC&CNCH 2024 liệt kê 11 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có chuyển đổi, bổ sung công năng sử dụng công trình không bảo đảm an toàn PCCC. Ngoài phạt tiền, một số vi phạm còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả và có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn — hậu quả nặng nề nhất đối với một nhà máy đang vận hành.

Thay đổi công năng, cải tạo: khi nào phải thẩm định lại?

Vòng đời của nhà xưởng hiếm khi đứng yên: mở rộng dây chuyền, chuyển một phần kho thành xưởng sản xuất, lắp thêm hệ thống mới — mỗi thay đổi đều có thể ảnh hưởng đến điều kiện an toàn PCCC đã được thẩm định, nghiệm thu ban đầu. Nguyên tắc là khi việc cải tạo, thay đổi làm ảnh hưởng đến điều kiện PCCC của công trình, phải thực hiện thủ tục thẩm định điều chỉnh và kiểm tra nghiệm thu lại theo quy định.

Đây là “điểm mù” tuân thủ lớn nhất: doanh nghiệp cải tạo để kịp tiến độ mà bỏ qua thủ tục PCCC, đến khi kiểm tra hoặc xảy ra sự cố mới phát hiện công trình hoạt động không phù hợp với hồ sơ đã duyệt — ảnh hưởng đến hiệu lực bảo hiểm và trách nhiệm pháp lý khi có thiệt hại. Quy trình nội bộ của doanh nghiệp nên quy định mọi dự án cải tạo đều phải qua bước đánh giá tác động đến PCCC trước khi triển khai.

Phân định trách nhiệm PCCC trong hợp đồng thuê nhà xưởng

Với nhà xưởng cho thuê, câu hỏi “PCCC là việc của bên cho thuê hay bên thuê” phải được trả lời bằng hợp đồng, không thể mặc định. Thông thường, bên cho thuê chịu trách nhiệm về hiện trạng PCCC của công trình tại thời điểm bàn giao — hệ thống đã được thẩm định, nghiệm thu đầy đủ; bên thuê chịu trách nhiệm duy trì điều kiện an toàn trong quá trình sử dụng, không làm thay đổi công năng trái với thiết kế đã duyệt, và thực hiện thủ tục thẩm định lại khi cải tạo.

Các điều khoản nên có gồm: cam kết của bên cho thuê về tình trạng nghiệm thu PCCC tại thời điểm bàn giao, kèm bản sao văn bản chấp thuận; nghĩa vụ bảo trì, bảo dưỡng hệ thống PCCC của mỗi bên; thủ tục và chi phí khi cần thẩm định lại do thay đổi của bên thuê; và xử lý tiền thuê trong thời gian cơ sở bị đình chỉ hoạt động vì vi phạm PCCC. Chi tiết về rà soát các điều khoản này xem tại bài viết rà soát hợp đồng thuê nhà xưởng.

Lộ trình tuân thủ cho nhà xưởng đang hoạt động

Với nhà xưởng đã hoạt động trước 01/7/2025, ưu tiên hiện tại là rà soát hồ sơ và hiện trạng theo khung mới: đối chiếu hồ sơ hiện có với danh mục tại Điều 4 Nghị định 105/2025 và bổ sung tài liệu còn thiếu theo biểu mẫu mới; kiểm tra hiệu lực văn bản thẩm định, nghiệm thu và giấy chứng nhận bảo hiểm; kiện toàn đội PCCC cơ sở và thiết lập nhịp tự kiểm tra hàng tháng theo mẫu PC02.

FLAT LAW FIRM hỗ trợ doanh nghiệp trong các vấn đề bất động sản công nghiệp và tuân thủ vận hành, bao gồm rà soát tình trạng tuân thủ PCCC của nhà xưởng, chuẩn hóa hồ sơ theo Nghị định 105/2025, phân định trách nhiệm PCCC trong hợp đồng xây dựng và hợp đồng thuê, cũng như xử lý các vấn đề phát sinh khi cơ quan chức năng kiểm tra, xử phạt. Nếu doanh nghiệp cần đánh giá mức độ tuân thủ PCCC hiện tại của nhà xưởng, liên hệ với chúng tôi để được tư vấn phù hợp.

Câu hỏi thường gặp