Từ ngày 01/01/2025, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại Việt Nam chuyển từ trạng thái chưa được phép lưu hành sang trạng thái bị cấm toàn diện theo Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc hội. Sang năm 2026, khung pháp lý hoàn thiện thêm hai tầng quyết định: Nghị định 90/2026/NĐ-CP ban hành chế tài xử phạt cụ thể cho hành vi sử dụng và chứa chấp sử dụng, hiệu lực 15/5/2026, và Luật Đầu tư 143/2025/QH15 xếp hai sản phẩm này vào danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh. Doanh nghiệp còn tồn kho, còn hợp đồng phân phối hoặc đang vận hành địa điểm dịch vụ cho khách sử dụng cần đọc cả ba tầng này cùng nhau.
Tầng cấm theo Nghị quyết 173/2024/QH15: sáu hành vi bị cấm
Nghị quyết 173/2024/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 30/11/2024 quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí và chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người từ năm 2025. Đây là nghị quyết của Quốc hội nên hiệu lực cấm không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp đã có giấy phép kinh doanh thuốc lá truyền thống hay chưa: giấy phép kinh doanh sản phẩm thuốc lá theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá 09/2012/QH13 và Nghị định 105/2020/NĐ-CP không bao giờ bao phủ hai sản phẩm thế hệ mới này. Mọi lập luận kiểu sản phẩm đã nhập khẩu hợp lệ trước 2025 nên được bán hết tồn kho đều không có cơ sở, vì hành vi kinh doanh và chứa chấp sau thời điểm cấm vẫn là hành vi bị cấm.
Định nghĩa sản phẩm bị cấm cần được đọc cùng văn bản hướng dẫn của ngành y tế: thuốc lá điện tử gồm thiết bị điện tử và dung dịch hoặc vật liệu dùng cho thiết bị đó, thuốc lá nung nóng gồm thiết bị nung nóng và đầu thuốc lá chuyên dùng. Hệ quả thực tiễn là doanh nghiệp không thể lách bằng cách tách giao dịch thành bán thiết bị riêng, bán tinh dầu riêng, vì cả hệ sản phẩm và linh kiện phục vụ việc sử dụng đều nằm trong diện kiểm soát. Với nhà bán lẻ và sàn thương mại điện tử, nghĩa vụ gỡ bỏ gian hàng, khóa từ khóa sản phẩm và chặn người bán tái đăng là hành động tuân thủ tối thiểu cần làm ngay, kèm lưu vết thời điểm gỡ để chứng minh thiện chí khi cơ quan quản lý kiểm tra.
Tầng xử phạt theo Nghị định 90/2026/NĐ-CP: sử dụng và chứa chấp
Trước năm 2026, câu hỏi xử phạt người sử dụng thuốc lá điện tử chưa có đáp án trọn vẹn vì nghị quyết cấm chưa đi kèm chế tài riêng. Nghị định 90/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, hiệu lực từ 15/5/2026, đã lấp khoảng trống này: hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị phạt tiền từ 3.000.000 đến 5.000.000 đồng, đồng thời áp dụng biện pháp buộc tiêu hủy sản phẩm. Mức phạt này áp cho cá nhân vi phạm; trường hợp tổ chức vi phạm cùng hành vi, mức phạt theo nguyên tắc chung là gấp đôi mức cá nhân, doanh nghiệp cần đối chiếu điều khoản chung về mức phạt trong chính nghị định khi xây dựng nội quy xử lý.
Hành vi thứ hai bị chế tài trực tiếp là chứa chấp việc sử dụng tại địa điểm thuộc quyền quản lý: chủ khách sạn, quán bar, nhà hàng, khu vui chơi để khách sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm của mình mà không ngăn chặn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đến 10.000.000 đồng. Quy định này biến tuân thủ từ vấn đề của người bán thành vấn đề vận hành của mọi doanh nghiệp dịch vụ: biển cấm tại điểm kinh doanh, quy trình nhân viên nhắc nhở và lập biên bản nội bộ khi khách cố tình vi phạm, cùng điều khoản trong hợp đồng tổ chức sự kiện giao trách nhiệm cho bên thuê địa điểm, là bộ hồ sơ chứng minh doanh nghiệp đã thực hiện nghĩa vụ ngăn chặn. Ngoài hai hành vi trên, các hành vi sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển trái phép còn có thể bị xử lý theo pháp luật về hàng cấm, với tịch thu tang vật và trong trường hợp đủ yếu tố cấu thành, truy cứu trách nhiệm hình sự về tội buôn bán hàng cấm.
Tầng đầu tư: Luật Đầu tư 143/2025 xếp vào ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh
Luật Đầu tư 143/2025/QH15 hiệu lực 01/3/2026 thay thế Luật Đầu tư 61/2020/QH14 đã đưa thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vào danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh. Hệ quả đối với nhà đầu tư là tuyệt đối: không còn thủ tục xin chấp thuận hay giấy phép có điều kiện cho dự án sản xuất, phân phối hai sản phẩm này, cơ quan đăng ký đầu tư sẽ từ chối cấp phép dự án mới và dự án hiện hữu phải chấm dứt phần hoạt động thuộc diện cấm. Nhà đầu tư nước ngoài còn vướng cam kết trong các dự án liên doanh đã ký trước 2025 cần rà soát điều khoản thay đổi pháp luật trong hợp đồng liên doanh và hợp đồng phân phối để phân bổ thiệt hại chấm dứt hoạt động, thay vì tiếp tục duy trì hoạt động và gánh rủi ro bị xử phạt, tịch thu hàng hóa.
Doanh nghiệp sản xuất thuốc lá truyền thống cũng chịu tác động gián tiếp: dây chuyền, kho bãi và kênh phân phối dùng chung cho sản phẩm truyền thống và sản phẩm thế hệ mới phải được tách bạch hoàn toàn, hàng thế hệ mới tồn kho phải có phương án tiêu hủy hoặc xuất trả theo hướng dẫn của cơ quan quản lý, có biên bản và chứng từ đi kèm. Việc để lẫn hàng cấm trong kho hàng hợp pháp là tình huống khiến một cuộc kiểm tra hành chính thông thường leo thang thành vụ việc hàng cấm, ảnh hưởng cả phần hoạt động hợp pháp của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp còn phải làm gì trong năm 2026
Ưu tiên một là xử lý tồn kho và hợp đồng: kiểm kê toàn bộ hàng, linh kiện, vật phẩm quảng cáo liên quan hai sản phẩm, dừng nhập khẩu và phân phối, thanh lý hợp đồng theo điều khoản bất khả kháng thay đổi pháp luật nếu có, và lưu hồ sơ tiêu hủy hàng tồn. Ưu tiên hai là rà soát điểm bán và kênh trực tuyến: gỡ sản phẩm khỏi sàn, website, ứng dụng giao hàng, đồng thời đào tạo nhân viên bán lẻ về việc từ chối bán thiết bị, dung dịch thay thế được ngụy trang dưới tên gọi khác. Ưu tiên ba là tuân thủ tại địa điểm quản lý: treo biển cấm sử dụng, xây quy trình xử lý khách vi phạm và ghi nhận sự việc, vì từ 15/5/2026 hành vi chứa chấp đã có mức phạt riêng theo Nghị định 90/2026/NĐ-CP. Doanh nghiệp hoàn tất ba nhóm việc này sớm sẽ ở vị thế tốt nhất khi cơ quan quản lý thị trường và y tế tăng cường kiểm tra sau khi chế tài có hiệu lực.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang bị cấm hay được phép tại Việt Nam?
Đang bị cấm toàn diện. Nghị quyết 173/2024/QH15 cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025; Luật Đầu tư 143/2025/QH15 tiếp tục xếp hai sản phẩm vào ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh từ 01/3/2026. Không tồn tại cơ chế cấp phép có điều kiện cho hai sản phẩm này, và giấy phép kinh doanh thuốc lá truyền thống không bao phủ sản phẩm thế hệ mới.
Trạng thái pháp lý của sản phẩm thuốc lá thế hệ mới hiện nay thế nào?
Trạng thái hiện nay gồm ba tầng: tầng cấm hành vi theo Nghị quyết 173/2024/QH15; tầng chế tài theo Nghị định 90/2026/NĐ-CP hiệu lực 15/5/2026, theo đó sử dụng bị phạt 3–5 triệu đồng và buộc tiêu hủy, chứa chấp sử dụng tại địa điểm quản lý bị phạt 5–10 triệu đồng, còn sản xuất, kinh doanh trái phép bị xử lý theo pháp luật hàng cấm; và tầng đầu tư theo Luật Đầu tư 143/2025/QH15 cấm đầu tư kinh doanh. Nói cách khác, sản phẩm đã đi từ vùng chưa có khung quản lý sang vùng cấm có chế tài đầy đủ.
Doanh nghiệp kinh doanh sản phẩm thuốc lá thế hệ mới đối mặt rủi ro pháp lý gì?
Rủi ro lớn nhất là bị xử phạt và tịch thu hàng hóa nếu tiếp tục kinh doanh, nhập khẩu hoặc chứa chấp hàng; bị phạt 5–10 triệu đồng nếu để khách sử dụng tại địa điểm do mình quản lý; và rủi ro hợp đồng khi các thỏa thuận phân phối, liên doanh ký trước 2025 phải chấm dứt vì thay đổi pháp luật. Doanh nghiệp nên kiểm kê và tiêu hủy tồn kho có chứng từ, gỡ sản phẩm khỏi mọi kênh bán, rà soát điều khoản thay đổi pháp luật trong hợp đồng và thiết lập quy trình ngăn chặn sử dụng tại điểm kinh doanh.