Tình huống: Công ty cần định giá một lô máy móc để góp vốn tăng vốn điều lệ. Ba đơn vị chào giá chênh nhau gấp ba lần: một đơn vị mới thành lập 6 tháng, một đơn vị “cam kết” ra đúng giá trị công ty mong muốn, đơn vị còn lại đắt nhất nhưng đòi khảo sát thực tế kỹ lưỡng. Giám đốc hỏi: chọn đơn vị nào thì chứng thư có giá trị pháp lý, và hợp đồng dịch vụ cần ghi những gì?
Tiêu chí pháp lý bắt buộc: chỉ doanh nghiệp đủ điều kiện mới được hành nghề
Luật Giá số 16/2023/QH15 (Quốc hội thông qua ngày 19/6/2023, có hiệu lực từ 01/7/2024; các điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá áp dụng đầy đủ từ 01/7/2025 sau thời gian chuyển tiếp) đặt ra các điều kiện cứng mà mọi doanh nghiệp thẩm định giá phải đáp ứng:
Theo Điều 49 khoản 1, khi đề nghị cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá, doanh nghiệp phải có ít nhất 05 người có thẻ thẩm định viên về giá đủ điều kiện đăng ký hành nghề (theo khoản 1 Điều 45) đăng ký hành nghề tại doanh nghiệp. Riêng với công ty TNHH hai thành viên trở lên và công ty cổ phần (điểm b khoản 1 Điều 49): phải có ít nhất 02 thành viên góp vốn hoặc 02 cổ đông là người có thẻ thẩm định viên về giá đăng ký hành nghề tại doanh nghiệp; tổng phần vốn góp của các thành viên là tổ chức không quá 35% vốn điều lệ; tổng số vốn góp của các thành viên hoặc cổ đông có thẻ hành nghề tại doanh nghiệp phải chiếm trên 50% vốn điều lệ.
Hai điểm kiểm tra bổ sung: Điều 50 khoản 2 — chi nhánh phải có ít nhất 03 người có thẻ đủ điều kiện hành nghề, không đăng ký đồng thời nơi khác; Điều 52 khoản 2 — mất điều kiện phải báo cáo Bộ Tài chính trong 10 ngày, khắc phục tối đa 03 tháng. Thực tiễn: trước khi ký hợp đồng, hãy yêu cầu đơn vị xuất trình Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá còn hiệu lực và đối chiếu với danh sách do Bộ Tài chính công bố.
Người ký chứng thư phải là thẩm định viên về giá đủ điều kiện
Chứng thư thẩm định giá chỉ có trọng lượng khi người ký đủ tư cách hành nghề. Điều 44 Luật Giá 16/2023/QH15 quy định thẻ thẩm định viên về giá được cấp cho người đạt yêu cầu tại kỳ thi, với điều kiện dự thi: có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, bằng tốt nghiệp đại học trở lên, chứng chỉ đào tạo nghiệp vụ thẩm định giá phù hợp. Điều 45 khoản 1 quy định điều kiện đăng ký hành nghề: hợp đồng lao động còn hiệu lực với doanh nghiệp, tổng thời gian làm việc thực tế từ đủ 36 tháng (hoặc 24 tháng nếu tốt nghiệp đại học chuyên ngành giá hoặc thẩm định giá theo chương trình định hướng ứng dụng), đã cập nhật kiến thức theo quy định của Bộ Tài chính.
Chứng thư do người không đủ điều kiện ký có nguy cơ bị cơ quan đăng ký, cơ quan thuế hoặc Tòa án từ chối — doanh nghiệp vừa mất phí, vừa phải làm lại toàn bộ.
Tiêu chí thực tiễn khi lựa chọn
Ngoài điều kiện pháp lý, bốn tiêu chí thực tiễn sau giúp phân biệt đơn vị chuyên nghiệp: Thứ nhất, kinh nghiệm với đúng loại tài sản: đơn vị chuyên định giá bất động sản chưa chắc am hiểu máy móc công nghiệp. Thứ hai, tính độc lập: không thuê đơn vị có liên quan đến bên góp vốn — pháp luật về thẩm định giá cấm cung cấp dịch vụ cho người có liên quan với doanh nghiệp thẩm định giá, vì chứng thư khi đó mất tính độc lập, khách quan theo nguyên tắc tại Điều 41. Thứ ba, cảnh giác với đơn vị “cam kết” giá trị trước khi khảo sát — đây là dấu hiệu vi phạm nguyên tắc độc lập, khách quan, trung thực. Thứ tư, so sánh phạm vi công việc và phương pháp dự kiến áp dụng, không chỉ so sánh giá chào.
Hợp đồng dịch vụ thẩm định giá cần có những gì?
Điều 40 Luật Giá 16/2023/QH15 xác định hoạt động cung cấp dịch vụ thẩm định giá được giao kết bằng hợp đồng dân sự. Một hợp đồng chặt chẽ nên bao gồm: thông tin các bên và tư cách pháp lý của đơn vị thẩm định giá (số Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh); mục đích thẩm định giá (góp vốn thành lập hay tăng vốn), đối tượng tài sản cụ thể và thời điểm thẩm định giá; cơ sở giá trị (giá trị thị trường hay phi thị trường); phạm vi công việc; thời hạn thực hiện; phí dịch vụ và phương thức thanh toán; trách nhiệm các bên — bên thuê cung cấp hồ sơ trung thực, đơn vị thẩm định chịu trách nhiệm về chuyên môn (Điều 47); điều khoản bảo mật và giải quyết tranh chấp.
Lưu ý: danh mục trên là khuyến nghị thực tiễn theo nguyên tắc hợp đồng dân sự, không phải danh mục bắt buộc do luật liệt kê.
Câu hỏi thường gặp
Góp vốn bằng tài sản có bắt buộc thuê tổ chức thẩm định giá không?
Không bắt buộc. Điều 36 Luật Doanh nghiệp 59/2020/QH14 cho phép các thành viên, cổ đông sáng lập tự định giá theo nguyên tắc đồng thuận hoặc thuê tổ chức thẩm định giá. Nhưng nếu thuê, giá trị phải được trên 50% số thành viên, cổ đông sáng lập chấp thuận; định giá cao hơn giá trị thực tế thì các thành viên liên đới góp thêm phần chênh lệch.
Chứng thư của đơn vị không đủ điều kiện kinh doanh có giá trị không?
Rủi ro rất cao: cơ quan đăng ký, cơ quan thuế, Tòa án có thể không chấp nhận; doanh nghiệp và người ký có thể bị xử lý vi phạm. Luôn kiểm tra Giấy chứng nhận còn hiệu lực trước khi ký hợp đồng.
Có được thuê đơn vị thẩm định giá do người nhà của thành viên góp vốn làm chủ?
Không nên. Pháp luật cấm cung cấp dịch vụ cho người có liên quan với doanh nghiệp thẩm định giá; chứng thư khi đó mất tính độc lập, khách quan (Điều 41 Luật Giá 16/2023/QH15).
Chi phí thẩm định giá ai trả, hạch toán vào đâu?
Luật không quy định cứng; do các bên thỏa thuận trong hợp đồng dịch vụ. Thực tiễn thường do bên góp vốn bằng tài sản chi trả, hoặc công ty chi trả và hạch toán vào chi phí theo quy định kế toán hiện hành.
Bài viết liên quan
- Tai nạn do công nhân vi phạm quy trình: công ty có được miễn trách?
- Đăng ký lưu hành thuốc thú y tại Việt Nam: hồ sơ, cơ quan thẩm định và thời hạn
- Chi phí giấy phép con năm đầu (PCCC, môi trường, ATTP…)
- Hợp đồng vay tài sản trong dân sự tại Việt Nam: lãi suất, hiệu lực và rủi ro
- Thuê mua tài chính tại Việt Nam: hợp đồng cho thuê tài chính và quyền của các bên
Nội dung phân tích được đối chiếu trực tiếp với quy định pháp luật Việt Nam hiện hành và thực tiễn giải quyết hồ sơ đầu tư nước ngoài (FDI) tại FLAT LAW FIRM.
