Du lịch y tế được nhắc nhiều trong chiến lược thu hút bệnh nhân quốc tế của Việt Nam, nhưng dự án bệnh viện có vốn nước ngoài thực tế vận hành trên một khung cấp phép chặt của Luật Khám bệnh, chữa bệnh 15/2023/QH15 hiệu lực từ 01/01/2024 và Nghị định 96/2023/NĐ-CP hướng dẫn. Hai giấy phép quyết định dự án có mở cửa được hay không là giấy phép hoạt động của cơ sở khám chữa bệnh và chứng chỉ hành nghề của từng người hành nghề, trong đó bác sĩ nước ngoài là nhóm bị kiểm soát kỹ nhất về ngôn ngữ, phạm vi chuyên môn và thời hạn hành nghề.
Giấy phép hoạt động của bệnh viện có vốn nước ngoài
Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải đáp ứng điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị y tế, tổ chức bộ máy và nhân sự theo hình thức tổ chức đăng ký, sau đó được cơ quan quản lý y tế cấp giấy phép hoạt động trước khi tiếp nhận bệnh nhân. Với bệnh viện, hồ sơ phải chứng minh đủ các khoa chuyên môn tối thiểu theo quy mô giường bệnh, có người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật là người hành nghề toàn thời gian đáp ứng thời gian hành nghề theo yêu cầu, và hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn, quản lý chất thải y tế, an toàn bức xạ nếu có dịch vụ chẩn đoán hình ảnh. Nhà đầu tư nước ngoài thành lập bệnh viện tại Việt Nam còn phải thực hiện thủ tục đầu tư theo pháp luật đầu tư, trong đó dịch vụ bệnh viện thuộc nhóm ngành nghề tiếp cận thị trường có điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài, nên tỷ lệ vốn và phạm vi dịch vụ cần được đối chiếu với cam kết quốc tế và quy định chuyên ngành y tế ngay từ bước lập dự án.
Thời gian thực tế để một bệnh viện mới đi vào hoạt động thường dài hơn dự toán của nhà đầu tư vì trình tự xây dựng, thẩm định phòng cháy, thẩm định môi trường, thẩm duyệt thiết kế cơ sở y tế và cấp phép hoạt động nối tiếp nhau, mỗi khâu lại phụ thuộc kết quả khâu trước. Sai lầm thường gặp là ký hợp đồng tuyển dụng đội ngũ bác sĩ chủ chốt quá sớm theo mốc mở cửa dự kiến ban đầu, rồi phát sinh chi phí lương chờ phép trong nhiều tháng. Cách xử lý là gắn điều khoản hiệu lực của hợp đồng lao động với bác sĩ chủ chốt vào sự kiện được cấp giấy phép hoạt động, đồng thời duy trì đội dự án pháp lý, xây dựng và nhân sự y tế chạy song song thay vì tuần tự, để hồ sơ cấp phép được chuẩn bị từ khi công trình còn đang hoàn thiện.
Bác sĩ nước ngoài: chứng chỉ hành nghề, ngôn ngữ và phạm vi hành nghề
Người nước ngoài muốn hành nghề khám chữa bệnh tại Việt Nam phải được cấp chứng chỉ hành nghề theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, trên cơ sở văn bằng chuyên môn được công nhận, thời gian thực hành tại cơ sở khám chữa bệnh theo quy định và yêu cầu về sức khỏe. Điểm mới đáng chú ý của luật hiện hành là chứng chỉ hành nghề có thời hạn 5 năm và được gia hạn theo chu kỳ cập nhật kiến thức y khoa liên tục, thay cho cơ chế cấp một lần không thời hạn trước đây, nên bệnh viện phải quản lý lịch hết hạn và hồ sơ gia hạn của từng bác sĩ như quản lý giấy phép con của chính mình. Phạm vi hành nghề ghi trong chứng chỉ là giới hạn cứng: bác sĩ phẫu thuật thẩm mỹ không được tự mở rộng sang can thiệp nội khoa ngoài phạm vi đã cấp, và bệnh viện cho phép hành nghề vượt phạm vi phải cùng chịu trách nhiệm khi xảy ra sự cố.
Rào cản thực tế lớn nhất với bác sĩ nước ngoài là yêu cầu sử dụng tiếng Việt trong khám chữa bệnh, trừ trường hợp được bố trí người phiên dịch đạt yêu cầu theo quy định. Bệnh viện phục vụ bệnh nhân quốc tế thường giải quyết bằng đội phiên dịch y tế toàn thời gian, nhưng cần lưu ý phiên dịch trong y khoa không chỉ là chuyển ngữ: bệnh án, phiếu đồng ý phẫu thuật và tư vấn rủi ro phải được ghi nhận bằng ngôn ngữ bệnh nhân hiểu và lưu hồ sơ đúng quy định, vì khi tranh chấp xảy ra, hồ sơ bệnh án là bằng chứng trung tâm và một bản đồng ý điều trị mà bệnh nhân ký khi không hiểu nội dung sẽ bị đánh giá bất lợi cho bệnh viện. Ngoài chứng chỉ hành nghề, bác sĩ nước ngoài còn phải có giấy phép lao động hoặc thuộc diện được miễn theo pháp luật lao động, và hai thủ tục này có điều kiện hồ sơ độc lập nên phải chạy song song từ sớm.
Du lịch y tế: cơ hội thật và giới hạn quảng cáo, chuyển tuyến
Khung pháp lý hiện hành chưa có một giấy phép riêng tên là giấy phép du lịch y tế. Hoạt động này là tổ hợp của dịch vụ khám chữa bệnh được cấp phép, dịch vụ lữ hành của đối tác du lịch và dịch vụ lưu trú, phiên dịch đi kèm. Hệ quả là bệnh viện không được quảng cáo dịch vụ y tế vượt quá phạm vi hoạt động đã được cấp phép, nội dung quảng cáo dịch vụ khám chữa bệnh phải được xác nhận theo quy định trước khi phát hành, và các cam kết kiểu bảo đảm kết quả điều trị bị cấm trong quảng cáo y tế. Nhiều chiến dịch tiếp thị quốc tế của bệnh viện vấp ở điểm này khi dùng nguyên mẫu quảng cáo từ thị trường mà quy định quảng cáo y tế lỏng hơn Việt Nam.
Với bệnh nhân quốc tế, bệnh viện còn phải xử lý ba vấn đề vận hành có yếu tố pháp lý: thanh toán xuyên biên giới và xuất hóa đơn cho bệnh nhân, công ty bảo hiểm nước ngoài; hồ sơ chuyển tuyến và bàn giao bệnh án khi bệnh nhân về nước điều trị tiếp, gắn với nghĩa vụ bảo mật dữ liệu sức khỏe là dữ liệu cá nhân nhạy cảm theo Nghị định 356/2025/NĐ-CP thay thế Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân; và cơ chế giải quyết khiếu nại, bồi thường khi có sự cố y khoa với bệnh nhân không cư trú. Hợp đồng dịch vụ với bệnh nhân quốc tế vì vậy nên có điều khoản chọn luật áp dụng, ngôn ngữ hồ sơ và đầu mối xử lý sự cố 24/7 ngay từ mẫu đăng ký khám, thay vì để đến khi sự cố xảy ra mới tranh luận bệnh nhân đã đồng ý với điều khoản nào.
Trách nhiệm nghề nghiệp và bảo hiểm: phần nhà đầu tư hay để cuối
Khi sự cố y khoa xảy ra, trách nhiệm được phân tích theo ba lớp: trách nhiệm chuyên môn của người hành nghề trực tiếp, trách nhiệm tổ chức của bệnh viện với tư cách cơ sở cung cấp dịch vụ, và trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo pháp luật dân sự. Hội đồng chuyên môn được thành lập để kết luận có hay không có sai sót chuyên môn, và kết luận này là căn cứ trung tâm cho cả bồi thường dân sự lẫn xử lý kỷ luật hành nghề. Bệnh viện có vốn nước ngoài nên mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp cho cả cơ sở và từng người hành nghề ngay từ ngày đầu hoạt động, đồng thời xây dựng quy trình báo cáo sự cố nội bộ tách bạch với quy trình xác định lỗi, để nhân viên y tế dám báo cáo sớm thay vì che giấu vì sợ bị quy trách nhiệm cá nhân ngay trong báo cáo đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Bệnh viện có vốn nước ngoài được cấp phép hoạt động khám chữa bệnh thế nào?
Bệnh viện được cấp giấy phép hoạt động khi đáp ứng điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị y tế, tổ chức và nhân sự theo hình thức bệnh viện, có người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật đủ điều kiện hành nghề toàn thời gian, hoàn tất thẩm định phòng cháy, môi trường và thiết kế cơ sở y tế theo trình tự. Cơ sở chỉ được tiếp nhận bệnh nhân sau khi có giấy phép hoạt động theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh 15/2023/QH15 và Nghị định 96/2023/NĐ-CP; nhà đầu tư nước ngoài đồng thời phải hoàn tất thủ tục đầu tư cho ngành nghề tiếp cận thị trường có điều kiện này.
Bác sĩ nước ngoài hành nghề tại Việt Nam phải có điều kiện gì?
Bác sĩ nước ngoài phải có chứng chỉ hành nghề khám chữa bệnh tại Việt Nam, cấp trên cơ sở văn bằng được công nhận, thời gian thực hành theo quy định và điều kiện sức khỏe; chứng chỉ có thời hạn 5 năm, gia hạn gắn với cập nhật kiến thức y khoa liên tục. Bác sĩ chỉ được hành nghề trong phạm vi chuyên môn ghi trong chứng chỉ, phải đáp ứng yêu cầu ngôn ngữ khi khám chữa bệnh hoặc làm việc qua phiên dịch y tế đạt chuẩn, và phải có giấy phép lao động hoặc thuộc diện miễn giấy phép lao động theo pháp luật lao động.
Phát triển du lịch y tế tại Việt Nam có khung pháp lý gì đáng chú ý?
Hiện chưa có giấy phép riêng cho du lịch y tế; hoạt động này là tổ hợp dịch vụ khám chữa bệnh được cấp phép và dịch vụ lữ hành, lưu trú, phiên dịch của đối tác. Điểm đáng chú ý là quảng cáo dịch vụ y tế phải trong phạm vi được cấp phép và được xác nhận nội dung, cấm cam kết bảo đảm kết quả điều trị; bệnh viện phục vụ bệnh nhân quốc tế cần chuẩn hóa hồ sơ đồng ý điều trị đa ngôn ngữ, bảo vệ dữ liệu sức khỏe theo Nghị định 356/2025/NĐ-CP và cơ chế bàn giao bệnh án, giải quyết sự cố với bệnh nhân không cư trú.