Ngày 23/8/2026, Quốc hội khóa XVI thông qua Luật số 11/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. Luật sửa đổi chỉ có hiệu lực từ ngày 01/3/2027, tức còn hơn bốn tháng nữa tính từ thời điểm bài viết này được soạn (tháng 10/2026). Đây là chi tiết dễ bị đọc sai nhất khi các bản tin tóm tắt điểm mới: mọi điểm mới nêu trong bài đều là quy định sắp áp dụng, và toàn bộ hoạt động khai báo, kiểm tra, thông quan hôm nay vẫn chạy trên khung Luật Hải quan số 54/2014/QH13 cùng các văn bản hướng dẫn hiện hành.
Khung hiện hành vẫn điều chỉnh mọi tờ khai cho đến hết ngày 28/02/2027
Luật Hải quan đang áp dụng là Luật số 54/2014/QH13, đã được sửa đổi, bổ sung qua các Luật 71/2014/QH13, 35/2018/QH14, 07/2022/QH15, 90/2025/QH15 và 133/2025/QH15. Cho đến trước ngày 01/3/2027, doanh nghiệp vẫn khai bổ sung theo khoản 4 Điều 29 hiện hành, vẫn được thành lập và vận hành kho bảo thuế theo Điều 47, và hàng gửi kho ngoại quan vẫn chịu thời hạn lưu giữ tối đa 12 tháng, gia hạn một lần không quá 12 tháng theo Điều 61. Về xử phạt, hành vi vi phạm hải quan từ ngày 01/7/2026 áp dụng Nghị định 169/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 128/2020/NĐ-CP. Bất kỳ tài liệu tư vấn nào áp dụng ngay điểm mới của Luật 11/2026/QH16 cho lô hàng hiện tại đều đang đi trước hiệu lực của luật.
Điểm mới thứ nhất: hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử vào diện thủ tục hải quan có định danh
Luật sửa đổi bổ sung một điều mới về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử. Theo đó, hàng hóa mua bán qua nền tảng phải làm thủ tục hải quan và chịu kiểm tra, giám sát; tổ chức, cá nhân tại Việt Nam mua, bán hàng với nước ngoài qua nền tảng phải thực hiện định danh, xác thực điện tử; chủ quản nền tảng có trách nhiệm kết nối hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan và cung cấp thông tin về hàng hóa khi cơ quan hải quan yêu cầu, đồng thời được bổ sung vào nhóm người khai hải quan. Với doanh nghiệp bán hàng xuyên biên giới, thay đổi này chạm trực tiếp vào mô hình vận hành: dữ liệu đơn hàng, người mua và tuyến vận chuyển sẽ phải đối soát được với dữ liệu khai báo, thay vì chỉ dừng ở chứng từ của đơn vị chuyển phát như thực tiễn phổ biến hiện nay.
Điểm mới thứ hai: quản lý tuân thủ tại Điều 17a và ưu tiên theo mức độ tuân thủ
Khoản 6 Điều 1 của Luật 11/2026/QH16 bổ sung Điều 17a vào Luật Hải quan, đặt cơ sở luật định cho quản lý tuân thủ: cơ quan hải quan thu thập, xử lý thông tin, xây dựng hồ sơ tuân thủ, giám sát và đánh giá mức độ tuân thủ, hỗ trợ người khai tuân thủ tự nguyện và áp dụng biện pháp quản lý tương ứng với từng mức độ, có ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo. Ở chiều ngược lại, người khai hải quan có mức tuân thủ cao được xem xét ưu tiên về thủ tục, miễn hoặc giảm mức độ kiểm tra, giám sát và kiểm tra sau thông quan. Hệ quả thực tế là lịch sử khai báo của doanh nghiệp từ nay trở thành một tài sản tuân thủ có giá trị đo được: hồ sơ tuân thủ tốt không còn là chuyện nội bộ của bộ phận xuất nhập khẩu mà ảnh hưởng trực tiếp tới tỷ lệ luồng đỏ và chi phí logistics từ năm 2027.
Điểm mới thứ ba: khai bổ sung, bảo vệ sở hữu trí tuệ với hàng quá cảnh và các điều chỉnh nghiệp vụ
Luật sửa đổi viết lại khoản 4 Điều 29 về khai bổ sung, làm rõ mốc thời điểm kiểm tra hải quan làm ranh giới cho hàng đang làm thủ tục, và giữ cửa sổ 60 ngày sau thông quan cho hàng đã thông quan với các ngoại lệ về giấy phép và kiểm tra chuyên ngành. Điều 32 về kiểm tra hồ sơ hải quan cũng được cơ cấu lại, khẳng định việc kiểm tra thực hiện qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hoặc trực tiếp bởi công chức hải quan. Với sở hữu trí tuệ, luật bổ sung cụm từ quá cảnh vào khoản 3 Điều 73: từ ngày 01/3/2027, cơ chế tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng giả mạo sở hữu trí tuệ mở rộng sang cả hàng quá cảnh, khép lại khoảng trống mà khung hiện hành chưa bao quát. Chủ sở hữu quyền vì vậy có thêm một tuyến phòng vệ tại các cửa khẩu quá cảnh, nhưng cũng chỉ từ mốc hiệu lực nêu trên.
Điểm mới thứ tư: bãi bỏ kho bảo thuế, nới thời hạn kho ngoại quan và thu hẹp địa điểm bán hàng miễn thuế
Đây là nhóm thay đổi có tác động cấu trúc lớn nhất. Luật sửa đổi bãi bỏ khoản 9 Điều 4 về khái niệm kho bảo thuế và bãi bỏ toàn bộ Điều 47 về điều kiện thành lập, quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp kinh doanh kho bảo thuế; chế định kho bảo thuế chấm dứt từ ngày 01/3/2027 và Điều 4 của luật sửa đổi quy định xử lý chuyển tiếp đối với kho bảo thuế, hàng đang lưu giữ tại kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ và cửa hàng miễn thuế. Ngược chiều, thời hạn lưu giữ hàng tại kho ngoại quan theo Điều 61 được nới thành không quá 24 tháng kể từ ngày gửi kho, thay cho cơ chế 12 tháng cộng gia hạn hiện nay. Địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế theo khoản 2 Điều 62 được chốt trong khu vực cách ly, khu vực hạn chế của cửa khẩu, cảng, ga liên vận và cảng hàng không quốc tế, hoặc khu vực khác được thành lập theo pháp luật, không còn địa điểm trong nội địa như dự thảo từng gây tranh luận.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trong hơn bốn tháng còn lại
Thứ nhất, doanh nghiệp đang vận hành kho bảo thuế phải lên phương án chuyển đổi mô hình lưu giữ nguyên liệu ngay từ quý IV/2026, vì sau ngày 01/3/2027 căn cứ pháp lý của kho không còn. Thứ hai, doanh nghiệp thương mại điện tử xuyên biên giới cần rà soát khả năng định danh người mua và kết nối dữ liệu với yêu cầu của nền tảng. Thứ ba, mọi doanh nghiệp xuất nhập khẩu nên tự đánh giá hồ sơ tuân thủ của mình theo logic Điều 17a: tỷ lệ tờ khai sửa đổi, lịch sử vi phạm và chất lượng lưu trữ chứng từ sẽ là đầu vào của việc phân mức ưu tiên. Cuối cùng, bộ phận pháp chế cần theo dõi các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành dự kiến ban hành trước mốc hiệu lực, bởi phần lớn thủ tục chi tiết của luật sửa đổi được giao cho Chính phủ và Bộ Tài chính quy định.
Nếu doanh nghiệp cần rà soát tác động của luật sửa đổi lên mô hình kho, tuyến hàng quá cảnh hoặc kênh bán hàng qua nền tảng, đội ngũ FLAT Law Firm có thể hỗ trợ qua trang liên hệ.
Câu hỏi thường gặp
Luật Hải quan sửa đổi 2026 có những điểm mới nào quan trọng nhất?
Bốn nhóm điểm mới lớn nhất của Luật 11/2026/QH16 là: (1) bổ sung quy định về hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử, kèm định danh, xác thực điện tử và trách nhiệm kết nối dữ liệu của chủ quản nền tảng; (2) bổ sung Điều 17a về quản lý tuân thủ, cho phép ưu tiên thủ tục và giảm kiểm tra với người khai có mức tuân thủ cao; (3) bãi bỏ chế định kho bảo thuế (bãi bỏ Điều 47 và khoản 9 Điều 4), đồng thời nới thời hạn lưu giữ tại kho ngoại quan lên tối đa 24 tháng theo Điều 61; (4) mở rộng cơ chế tạm dừng hải quan vì sở hữu trí tuệ sang hàng quá cảnh tại Điều 73 và viết lại quy định khai bổ sung tại Điều 29.
Luật Hải quan sửa đổi bắt đầu áp dụng từ khi nào?
Luật số 11/2026/QH16 được Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027 theo Điều 3 của luật sửa đổi. Trước mốc này, luật sửa đổi chưa áp dụng cho bất kỳ tờ khai hay thủ tục nào, kể cả khi doanh nghiệp tự nguyện muốn áp dụng sớm.
Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần chuẩn bị gì trước ngày 01/3/2027?
Ưu tiên gồm: xây dựng phương án thay thế nếu đang dùng kho bảo thuế vì chế định này bị bãi bỏ; rà soát dữ liệu định danh và khả năng kết nối hệ thống đối với hàng bán qua nền tảng thương mại điện tử; tự đánh giá hồ sơ tuân thủ (lịch sử sửa tờ khai, vi phạm, lưu trữ chứng từ) vì Điều 17a gắn ưu tiên thủ tục với mức độ tuân thủ; và theo dõi nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành để cập nhật quy trình nội bộ trước mốc hiệu lực.
Từ nay đến 01/3/2027, thủ tục hải quan vẫn áp dụng theo luật nào?
Áp dụng Luật Hải quan số 54/2014/QH13 đã được sửa đổi, bổ sung bởi các Luật 71/2014/QH13, 35/2018/QH14, 07/2022/QH15, 90/2025/QH15 và 133/2025/QH15, cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn hiện hành. Riêng xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan từ ngày 01/7/2026 áp dụng Nghị định 169/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 128/2020/NĐ-CP.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng