FLAT LAW FIRM
Yêu cầu tư vấn

Lao động

Mua 65% công ty Việt: cổ đông sáng lập không hợp tác?

13 phút đọcFLAT LAW FIRM
Mua 65% công ty Việt: cổ đông sáng lập không hợp tác?

Case study: mua 65% công ty Việt, cổ đông sáng lập không hợp tác

Bối cảnh: Quỹ đầu tư F (Singapore) mua 65% cổ phần của Công ty CP S — một doanh nghiệp sản xuất tại Bình Dương — từ hai cổ đông sáng lập. Sau khi hoàn tất thanh toán đợt 1, ông T. (sáng lập viên, còn giữ 35%) từ chối bàn giao con dấu, không cung cấp báo cáo tài chính nội bộ và vận động người lao động chủ chốt nghỉ việc. Quỹ F nắm đa số vốn nhưng không vận hành được công ty.

Đây là kịch bản kinh điển của M&A tại Việt Nam — tình huống mua công ty Việt cổ đông sáng lập không hợp tác: mua được cổ phần nhưng chưa mua được quyền kiểm soát thực tế. Bài viết phân tích các lớp vấn đề pháp lý và chiến lược xử lý — đã được ẩn danh hóa từ nhiều hồ sơ thực tế.

Mục lục

1. 65% có nghĩa là gì về mặt pháp lý?

Nắm 65% cổ phần có biểu quyết, nhà đầu tư:

  • Thông qua được các quyết định thuộc thẩm quyền của ĐHĐCĐ quyết định theo đa số phiếu biểu quyết thông thường (bầu, bãi nhiệm HĐQT, thông qua báo cáo tài chính, phương án phân phối lợi nhuận…).
  • Thông qua được cả các quyết định đòi hỏi tỷ lệ cao hơn (tổ chức lại, giải thể, sửa đổi Điều lệ, thay đổi cơ cấu quản lý…): theo ngưỡng mặc định tại khoản 1 Điều 148 Luật Doanh nghiệp 2020, các nội dung này được thông qua khi có “từ 65% tổng số phiếu biểu quyết trở lên” tán thành — nghĩa là đúng 65% là ĐỦ theo luật mặc định (tỷ lệ cụ thể do Điều lệ công ty quy định). Rủi ro duy nhất là khi Điều lệ công ty nâng ngưỡng lên cao hơn 65% (ví dụ 70% hoặc 75%) — khi đó nhà đầu tư mới thực sự thiếu vài phần trăm cho các quyết định “đại sự”.

Bài học đầu tiên: đừng mua đúng 65% nếu mục tiêu là kiểm soát tuyệt đối. Trong đàm phán, hãy nhắm 70–75% hoặc mua 100%; nếu chỉ mua được 65%, phải có cơ chế hợp đồng bù đắp (quyền đề cử HĐQT, thỏa thuận cổ đông…).

2. Cổ đông thiểu số 35% có thể làm gì?

Pháp luật bảo vệ cổ đông thiểu số bằng các quyền sau — và người sáng lập không hợp tác thường dùng chúng như công cụ gây sức ép:

1. Quyền thông tin: được tiếp cận báo cáo tài chính, sổ sách công ty. Từ chối cung cấp thông tin cho cổ đông là vi phạm — nhưng ngược lại, cổ đông 35% cũng có quyền này, không thể “bịt miệng” họ bằng đa số.

2. Quyền yêu cầu triệu tập họp: trong một số trường hợp luật định, nhóm cổ đông thiểu số có thể yêu cầu triệu tập họp ĐHĐCĐ.

3. Quyền khởi kiện: yêu cầu Tòa án hủy bỏ quyết định của ĐHĐCĐ/HĐQT nếu cho rằng quyết định vi phạm pháp luật hoặc Điều lệ — xem case: cổ đông thiểu số khởi kiện hủy quyết định ĐHĐCĐ. Đây là “vũ khí” phổ biến nhất — một vụ kiện kéo dài có thể làm tê liệt các quyết định quan trọng.

Ngoài kênh pháp lý, người sáng lập thường nắm quyền lực mềm: quan hệ với khách hàng, nhà cung cấp, người lao động chủ chốt, cơ quan địa phương. Đây mới là phần khó xử lý nhất — và là lý do due diligence về “con người” quan trọng không kém due diligence tài chính.

3. Chiến lược xử lý theo từng lớp

Với thương vụ mua công ty Việt cổ đông sáng lập không hợp tác, chiến lược xử lý cần chia thành 4 lớp — từ củng cố pháp lý, cắt phụ thuộc cá nhân, đàm phán, đến kiện tụng như phương án cuối cùng.

Lớp 1: Củng cố tính hợp pháp của quyền kiểm soát

  • Tổ chức ĐHĐCĐ hợp lệ (đúng trình tự triệu tập, đủ túc số), bầu lại HĐQT, bổ nhiệm người đại diện theo pháp luật mới.
  • Ra nghị quyết yêu cầu bàn giao con dấu, tài liệu, tài sản công ty — tạo căn cứ pháp lý bằng văn bản.
  • Khắc lại con dấu theo đúng thủ tục nếu con dấu cũ không được bàn giao.
  • *Ví dụ:* Quỹ F triệu tập ĐHĐCĐ bất thường với 65% phiếu biểu quyết, bãi nhiệm HĐQT cũ và bổ nhiệm người của quỹ làm người đại diện theo pháp luật; nghị quyết này là căn cứ để ngân hàng thay đổi người giao dịch.
  • *Checklist hành động:* kiểm tra Điều lệ về trình tự triệu tập (thời hạn gửi thư mời, hình thức) → lập danh sách cổ đông và tỷ lệ phiếu → chuẩn bị dự thảo nghị quyết trước cuộc họp → lưu biên bản họp có chữ ký.

Lớp 2: Cắt đứt sự phụ thuộc vào cá nhân

  • Rà soát các hợp đồng mà người sáng lập ký với tư cách cá nhân (tư vấn, đại lý…) — chấm dứt hoặc chuyển giao theo đúng điều khoản.
  • Ổn định đội ngũ: ký lại/điều chỉnh hợp đồng lao động với nhân sự chủ chốt, có chính sách giữ chân.
  • Thông báo chính thức đến khách hàng, nhà cung cấp, ngân hàng về thay đổi người đại diện.
  • *Ví dụ:* ông T. đang hưởng hợp đồng “cố vấn kỹ thuật” 200 triệu đồng/tháng ký với chính công ty — Quỹ F rà soát và chấm dứt theo điều khoản báo trước 30 ngày, cắt nguồn thu nhập mà ông T. dùng để duy trì ảnh hưởng.
  • *Checklist hành động:* liệt kê mọi hợp đồng liên quan đến người sáng lập/gia đình → đánh giá điều khoản chấm dứt → ưu tiên giữ chân 3–5 nhân sự chủ chốt bằng phụ cấp/thưởng gắn với thời gian ở lại.

Lớp 3: Đàm phán mua nốt 35% hoặc cơ chế rút lui

Về dài hạn, cấu trúc 65/35 với quan hệ đổ vỡ là cấu trúc không bền vững. Hai hướng đi:

  • Mua nốt 35%: thường là giải pháp sạch nhất. Giá mua nốt có thể đàm phán dựa trên định giá độc lập; hợp đồng mua bán ban đầu nên có sẵn điều khoản call option cho phần còn lại.
  • Thỏa thuận cổ đông (shareholders’ agreement): nếu không mua nốt được, ký thỏa thuận cổ đông quy định rõ quyền đề cử, cơ chế giải quyết bế tắc (deadlock), quyền ưu tiên mua (right of first refusal), quyền kéo theo/bán theo (drag-along/tag-along) — xem thỏa thuận cổ đông trong doanh nghiệp Việt Nam.
  • *Ví dụ:* hai bên thống nhất định giá độc lập bởi một công ty kiểm toán Big Four; nếu ông T. từ chối bán trong 90 ngày, Quỹ F được quyền kích hoạt điều khoản drag-along bán toàn bộ công ty cho bên thứ ba.
  • *Checklist hành động:* định giá độc lập phần 35% → đưa ra đề nghị mua bằng văn bản có thời hạn → song song soạn thảo thỏa thuận cổ đông dự phòng.

Lớp 4: Kiện tụng — phương án cuối cùng

Khởi kiện yêu cầu bàn giao con dấu/tài liệu, hoặc yêu cầu bồi thường thiệt hại do hành vi cản trở. Kiện tụng ở Việt Nam tốn thời gian — nên dùng như đòn bẩy đàm phán hơn là giải pháp chính, trừ khi thiệt hại đã quá lớn.

  • *Ví dụ:* Quỹ F khởi kiện yêu cầu ông T. bàn giao con dấu và bồi thường thiệt hại do chậm bàn giao gây ra (đơn hàng bị hủy vì không ký được hợp đồng mới); ngay sau khi Tòa thụ lý, ông T. chủ động ngồi lại đàm phán bán nốt 35%.
  • *Checklist hành động:* thu thập chứng cứ cản trở (email, biên bản, ghi âm hợp pháp) → định lượng thiệt hại bằng số liệu → gửi thư yêu cầu chính thức trước khi kiện (tạo hồ sơ thiện chí).

4. Phòng ngừa từ khi soạn hợp đồng mua bán (SPA)

Case study này lẽ ra có thể tránh được nếu SPA có đầy đủ cơ chế bảo vệ (xem hợp đồng mua bán cổ phần/phần vốn góp: 15 điều khoản cốt lõi):

1. Điều kiện tiên quyết: bàn giao con dấu, tài liệu, danh sách nhân sự chủ chốt trước khi thanh toán đợt cuối.

*Mẫu điều khoản gợi ý:* “Bên Bán có nghĩa vụ bàn giao đầy đủ con dấu, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, sổ sách kế toán và danh sách nhân sự chủ chốt cho Bên Mua chậm nhất 05 ngày làm việc trước ngày thanh toán đợt cuối; việc thanh toán đợt cuối chỉ thực hiện sau khi Bên Mua xác nhận đã nhận đủ.”

2. Giữ lại một phần giá (retention/escrow): 10–20% giá trị giao dịch giữ lại 6–12 tháng để đảm bảo nghĩa vụ hậu mãi.

*Mẫu điều khoản gợi ý:* “10% giá mua được giữ lại trong tài khoản ký quỹ trong 12 tháng kể từ ngày hoàn tất; Bên Mua được khấu trừ vào khoản giữ lại này mọi thiệt hại phát sinh do Bên Bán vi phạm nghĩa vụ bàn giao, cam kết không cạnh tranh.”

3. Cam kết không cạnh tranh, không lôi kéo nhân sự của người sáng lập sau bán.

*Mẫu điều khoản gợi ý:* “Trong 24 tháng kể từ ngày hoàn tất, Bên Bán và người sáng lập cam kết không trực tiếp/gián tiếp lôi kéo nhân sự chủ chốt của Công ty, không thành lập hoặc tham gia doanh nghiệp cạnh tranh trong cùng lĩnh vực và địa bàn.”

4. Cơ chế giải quyết tranh chấp rõ ràng: trọng tài hay tòa án, luật áp dụng, ngôn ngữ tố tụng.

*Mẫu điều khoản gợi ý:* “Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến Hợp đồng này được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của VIAC; ngôn ngữ tố tụng là tiếng Việt; luật áp dụng là pháp luật Việt Nam.”

5. Bảo đảm của người bán (representations & warranties) về tính đầy đủ của tài liệu bàn giao, kèm chế tài bồi thường.

*Mẫu điều khoản gợi ý:* “Bên Bán bảo đảm rằng mọi tài liệu, sổ sách bàn giao là đầy đủ, trung thực; trường hợp phát hiện thiếu sót trong 12 tháng, Bên Bán bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế phát sinh cho Bên Mua.”

5. Bài học kinh nghiệm đúc kết

Bài học lớn nhất từ các thương vụ mua công ty Việt cổ đông sáng lập không hợp tác: kiểm soát trên giấy chưa bao giờ đồng nghĩa với kiểm soát thực tế. Năm đúc kết dưới đây áp dụng cho mọi thương vụ tương tự:

1. Kiểm soát pháp lý phải đi trước kiểm soát vốn. Nắm 65% cổ phần mà không có nghị quyết ĐHĐCĐ hợp lệ, người đại diện theo pháp luật mới và con dấu trong tay thì con số 65% chỉ nằm trên giấy.

2. Due diligence “con người” quan trọng ngang due diligence tài chính. Đánh giá động cơ, quan hệ và mức độ phụ thuộc của công ty vào người sáng lập trước khi ký — nếu công ty không thể vận hành một ngày mà thiếu ông T., giá mua phải phản ánh rủi ro đó.

3. Mọi cam kết hậu mãi phải có “răng”. Cam kết bàn giao, không cạnh tranh, không lôi kéo nhân sự chỉ có giá trị khi đi kèm cơ chế giữ lại giá và phạt vi phạm cụ thể trong SPA.

4. Luôn có phương án B cho cấu trúc sở hữu. Ngay từ khi đàm phán, hãy chuẩn bị sẵn lộ trình mua nốt 35% (call option + công thức định giá) hoặc thỏa thuận cổ đông với cơ chế deadlock — đừng để quan hệ đổ vỡ rồi mới nghĩ đến.

5. Tốc độ xử lý trong 30 ngày đầu quyết định 80% kết quả. Củng cố pháp lý, ổn định nhân sự và cắt phụ thuộc cá nhân càng nhanh, người sáng lập càng ít đòn bẩy để mặc cả.

6. Hỏi đáp nhanh

Hỏi: Mua 65% cổ phần có kiểm soát được công ty không?

Đáp: Đúng 65% là ĐỦ theo ngưỡng mặc định tại khoản 1 Điều 148 Luật Doanh nghiệp 2020 (“từ 65% tổng số phiếu biểu quyết trở lên”) — bao gồm cả các quyết định “đại sự” như sửa Điều lệ, tổ chức lại, giải thể công ty. Rủi ro chỉ khi Điều lệ công ty quy định ngưỡng cao hơn 65%; vì vậy 65% là kiểm soát vững nhưng chưa phải tuyệt đối mọi mặt nếu Điều lệ nâng ngưỡng.

Hỏi: Cổ đông sáng lập còn 35% có quyền gì để ‘phá’ công ty?

Đáp: Cổ đông thiểu số vẫn có các quyền bảo vệ theo luật: quyền tiếp cận thông tin, quyền yêu cầu triệu tập họp ĐHĐCĐ trong một số trường hợp, quyền khởi kiện quyết định của ĐHĐCĐ/HĐQT nếu cho rằng vi phạm pháp luật hoặc Điều lệ. Không hợp tác ở đây thường là không cung cấp tài liệu, không bàn giao con dấu, gây khó khăn trong quản trị — cần xử lý bằng cơ chế pháp lý, không phải đối đầu.

Hỏi: Không lấy được con dấu và giấy tờ từ người sáng lập thì làm sao?

Đáp: Con dấu và giấy tờ công ty là tài sản của công ty, không phải của cá nhân sáng lập. Bên mua kiểm soát có thể thực hiện thủ tục khắc lại con dấu, yêu cầu bàn giao qua cơ chế nội bộ (nghị quyết HĐQT/ĐHĐCĐ), và trong trường hợp cần thiết khởi kiện yêu cầu bàn giao. Quan trọng là phải có nghị quyết hợp lệ làm căn cứ.

Hỏi: Có nên mua 65% khi biết trước người sáng lập không hợp tác?

Đáp: Phụ thuộc vào định giá và cấu trúc giao dịch. Nếu giá phản ánh đúng rủi ro và hợp đồng mua bán có điều khoản bảo vệ (giữ lại một phần giá, cam kết bàn giao, phạt vi phạm, cơ chế giải quyết tranh chấp), giao dịch vẫn có thể thực hiện. Nếu không có cơ chế bảo vệ, nên đàm phán lại tỷ lệ (lên 75–80% hoặc mua 100%) hoặc rút lui.

Hỏi: Tranh chấp giữa cổ đông đa số và thiểu số giải quyết ở đâu?

Đáp: Trước hết theo cơ chế nội bộ: đàm phán, hòa giải theo Điều lệ. Nếu không đạt được, khởi kiện tại Tòa án hoặc trọng tài (nếu Điều lệ/hợp đồng có thỏa thuận trọng tài). Với yếu tố nước ngoài, cần xác định thẩm quyền và luật áp dụng ngay từ khi soạn hợp đồng mua bán.

7. Khi nào nên làm việc với luật sư

Hãy làm việc với luật sư trước khi ký SPA — không phải sau khi tranh chấp nổ ra: due diligence pháp lý toàn diện (không chỉ tài chính; xem quy trình pháp lý toàn diện khi mua bán doanh nghiệp tại Việt Nam), cấu trúc giao dịch và tỷ lệ mua, soạn thảo SPA với cơ chế bảo vệ, và thiết kế thỏa thuận cổ đông. Nếu tranh chấp đã xảy ra, luật sư giúp đánh giá các phương án (đàm phán, mua nốt, kiện tụng) theo chi phí – lợi ích. FLAT Law Firm tư vấn M&A và xử lý tranh chấp cổ đông cho nhà đầu tư trong và ngoài nước — liên hệ hotline 0988424851.

Tài liệu tham khảo

  • Luật Doanh nghiệp 59/2020/QH14, sửa đổi bởi Luật 76/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2025).
  • Nội dung đối chiếu qua thuvienphapluat.vn, luatvietnam.vn tại thời điểm soạn bài (28/9/2026).