Mua điện trực tiếp (DPPA) cho phép nhà máy lớn mua điện từ nhà máy năng lượng tái tạo thay vì chỉ mua của EVN theo biểu giá. Việt Nam triển khai DPPA theo hai mô hình kiến trúc hoàn toàn khác nhau — qua đường dây riêng và qua lưới điện — và việc chọn sai mô hình ngay từ đầu là sai lầm tốn kém nhất của một dự án DPPA.
Hai mô hình DPPA theo Nghị định 80/2024/NĐ-CP
- Mô hình đường dây riêng — nhà máy điện tái tạo và khách hàng đấu nối trực tiếp bằng đường dây riêng không qua lưới của EVN: hai bên tự thỏa thuận giá và sản lượng trong hợp đồng mua bán điện; mô hình này đòi hỏi khoảng cách địa lý gần và khách hàng tự chịu cân bằng phụ tải phần thiếu từ nguồn khác.
- Mô hình qua lưới điện (tài chính) — khách hàng lớn ký hợp đồng với đơn vị phát điện tái tạo, điện vật lý vẫn qua lưới EVN; các bên thanh toán chênh lệch giá qua cơ chế hợp đồng kỳ hạn (contract for difference) và khách hàng vẫn trả các phí sử dụng lưới, dịch vụ hệ thống theo quy định.
- Đối tượng tham gia — Nghị định 80/2024/NĐ-CP hướng tới khách hàng sử dụng điện lớn đấu nối cấp điện áp từ 22kV trở lên với mức tiêu thụ lớn theo quy định, và đơn vị phát điện từ năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) có công suất từ 10MW trở lên cho mô hình qua lưới điện.
- Giá và rủi ro mỗi mô hình khác nhau gốc rễ — đường dây riêng: giá trọn gói đơn giản nhưng rủi ro sản lượng và mất điện không có lưới dự phòng tự động; qua lưới: linh hoạt địa lý nhưng cấu trúc thanh toán phức tạp với nhiều thành phần phí và chênh lệch giá thị trường giao ngay.
So sánh để chọn mô hình cho nhà máy
- Đánh giá địa lý trước: có dự án tái tạo nào trong bán kính khả thi cho đường dây riêng không — nếu không, mô hình qua lưới là lựa chọn duy nhất và nên tập trung đàm phán điều khoản của nó.
- Mô hình hóa tổng chi phí 10–15 năm cho cả hai mô hình gồm: giá điện hợp đồng, phí lưới và dịch vụ (mô hình qua lưới), chi phí đầu tư đường dây và tổn thất (mô hình riêng), và chi phí điện bù khi nguồn tái tạo thiếu.
- Đàm phán các điều khoản rủi ro cốt lõi: sản lượng tối thiểu, xử lý khi nhà máy điện dừng bảo trì dài hạn, điều chỉnh giá theo thời gian và quyền chấm dứt khi quy định thị trường điện thay đổi.
DPPA không phải một sản phẩm mà là hai kiến trúc giao dịch khác nhau dưới một cái tên. Nhà máy FDI so sánh chúng bằng tổng chi phí vòng đời và bản đồ rủi ro của chính mình — thay vì bằng giá chào ban đầu — sẽ chọn được mô hình còn đúng sau 10 năm vận hành, khi hợp đồng DPPA vẫn còn hiệu lực rất lâu sau ngày ký.
Câu hỏi thường gặp
Mua điện trực tiếp có mấy mô hình?
Hai mô hình theo Nghị định 80/2024/NĐ-CP: đấu nối đường dây riêng trực tiếp với nhà máy điện tái tạo, và mua qua lưới điện với cơ chế thanh toán chênh lệch qua EVN.
Mô hình nào rẻ hơn?
Tùy địa lý và phụ tải: đường dây riêng tránh được phí lưới nhưng tốn đầu tư đường dây và rủi ro cân bằng; qua lưới điện linh hoạt hơn nhưng cộng nhiều thành phần phí — phải mô hình hóa tổng chi phí vòng đời để kết luận.
Điều kiện tham gia là gì?
Khách hàng sử dụng điện lớn đấu nối từ 22kV trở lên với mức tiêu thụ lớn theo quy định, ký hợp đồng với đơn vị phát điện tái tạo đủ điều kiện (qua lưới: công suất từ 10MW).
Bài viết liên quan
- Chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) cho hàng xuất khẩu sang EU: thủ tục mua
- Lắp điện mặt trời trên mái nhà xưởng: thủ tục và chính sách mua bán điện
- Tiết kiệm năng lượng: kiểm toán năng lượng bắt buộc cho nhà máy FDI
- Kiểm tra môi trường đột xuất tại nhà máy FDI: doanh nghiệp chuẩn bị gì?
- Thẩm định môi trường đất thuê trước khi ký hợp đồng: nội dung và chi phí