Rà soát môi trường trước khi triển khai dự án FDI không còn là thủ tục “cho có”: với Luật Bảo vệ môi trường 2020 và hệ thống giấy phép môi trường, một dự án có thể bị đình chỉ hoặc không được vận hành chỉ vì hồ sơ môi trường chưa hoàn chỉnh. Đặc biệt với dự án sản xuất, rà soát môi trường phải bắt đầu từ khâu chọn địa điểm, trước khi ký bất kỳ cam kết đầu tư nào. Bài viết hệ thống các lớp nghĩa vụ môi trường mà nhà đầu tư FDI phải đáp ứng.
Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) hay đăng ký môi trường?
Luật Bảo vệ môi trường 2020 (số 72/2020/QH15) phân loại dự án theo mức độ tác động: dự án có nguy cơ tác động xấu cao phải thực hiện đánh giá tác động môi trường và được phê duyệt báo cáo ĐTM; dự án tác động thấp hơn thực hiện đăng ký môi trường. Tiêu chí phân loại căn cứ vào loại hình, quy mô, công suất và yếu tố nhạy cảm môi trường (gần nguồn nước, khu dân cư, khu bảo tồn). Xác định sai nhóm thủ tục — làm đăng ký trong khi thuộc diện phải ĐTM — là lỗi khiến dự án phải làm lại từ đầu, mất 6–12 tháng.
Giấy phép môi trường: “giấy thông hành” để vận hành
Trước khi đưa dự án vào vận hành chính thức, chủ dự án thuộc diện quy định phải có giấy phép môi trường do cơ quan có thẩm quyền cấp, tích hợp các nội dung: xả nước thải, khí thải, quản lý chất thải nguy hại. Giấy phép có thời hạn (7 năm hoặc 10 năm tùy nhóm dự án) và phải được gia hạn, điều chỉnh khi thay đổi công suất, công nghệ. Vận hành không có giấy phép môi trường là vi phạm nghiêm trọng, có thể bị đình chỉ hoạt động.
Rà soát tại khâu chọn địa điểm và M&A dự án
Ở khâu chọn địa điểm, cần kiểm tra: khu vực có thuộc diện hạn chế phát triển công nghiệp gây ô nhiễm; khả năng đấu nối hạ tầng xử lý nước thải tập trung; khoảng cách an toàn môi trường với khu dân cư. Khi nhận chuyển nhượng dự án hoặc mua lại nhà máy đang hoạt động, phải thẩm định toàn bộ hồ sơ môi trường của bên chuyển nhượng: ĐTM/giấy phép còn hiệu lực không, có vi phạm đang bị xử lý không, đất có bị ô nhiễm tồn lưu không — vì nghĩa vụ khắc phục có thể “đi theo” dự án sang chủ mới.
Nghĩa vụ trong quá trình vận hành
Trong vận hành, doanh nghiệp phải: vận hành đúng, đủ công trình bảo vệ môi trường đã cam kết; thực hiện quan trắc định kỳ (nước thải, khí thải, môi trường xung quanh) và truyền dữ liệu theo quy định; lập báo cáo công tác bảo vệ môi trường hằng năm; quản lý chất thải rắn, chất thải nguy hại theo đúng quy trình (hợp đồng với đơn vị có chức năng, chứng từ đầy đủ). Vi phạm bị xử phạt theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP với mức phạt cao và có thể áp dụng hình phạt bổ sung như đình chỉ hoạt động.
Tích hợp với PCCC và an toàn hóa chất
Với nhà máy sử dụng hóa chất, ngoài môi trường còn phải tuân thủ quy định về an toàn hóa chất và phòng cháy chữa cháy cho nhà xưởng — ba hệ thống này dùng chung nhiều dữ liệu kỹ thuật (mặt bằng, công suất, danh mục hóa chất), nên triển khai đồng bộ ngay từ thiết kế để tránh làm đi làm lại.
Câu hỏi thường gặp
Dự án trong khu công nghiệp có cần ĐTM không?
Tùy nhóm dự án. Nhiều dự án trong khu công nghiệp chỉ cần đăng ký môi trường, nhưng dự án có nguy cơ tác động cao vẫn phải thực hiện ĐTM — không có quy tắc “trong khu là đương nhiên miễn”.
Mua lại nhà máy đang hoạt động cần kiểm tra gì về môi trường?
Kiểm tra hiệu lực ĐTM/giấy phép môi trường, lịch sử vi phạm và xử phạt, tình trạng ô nhiễm đất/nước tồn lưu, và điều khoản chuyển giao nghĩa vụ môi trường trong hợp đồng chuyển nhượng.
Không có giấy phép môi trường mà vẫn vận hành thì sao?
Có thể bị xử phạt nặng và đình chỉ hoạt động cho đến khi hoàn thiện thủ tục — thiệt hại từ dừng sản xuất thường lớn hơn rất nhiều chi phí làm đúng từ đầu.
FLAT LAW FIRM tư vấn môi trường cho dự án FDI: xác định thủ tục ĐTM — đăng ký — giấy phép môi trường, thẩm định môi trường trong M&A và xử lý vi phạm. Anh/chị chuẩn bị triển khai dự án sản xuất, vui lòng liên hệ với FLAT LAW FIRM.
