Tình huống: Công ty TNHH hai thành viên A và B, vốn điều lệ 20 tỷ đồng, mỗi người cam kết góp 10 tỷ. Sau hai tháng, hai bên mâu thuẫn gay gắt về quyền điều hành; thành viên A tuyên bố “đang tranh chấp, tôi tạm dừng góp nốt 5 tỷ còn lại cho đến khi tòa xử xong”. Thành viên B hỏi: A có quyền làm vậy không, và nếu A không góp thì xử lý thế nào?
Căn cứ pháp lý: nghĩa vụ góp vốn là nghĩa vụ tuyệt đối
Điều 47 khoản 2 Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2021) quy định: thành viên công ty TNHH hai thành viên trở lên phải góp đủ và đúng loại tài sản đã cam kết khi đăng ký thành lập doanh nghiệp trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, không kể thời gian vận chuyển, nhập khẩu tài sản góp vốn và thực hiện thủ tục hành chính để chuyển quyền sở hữu tài sản. Trong thời hạn này, thành viên có các quyền và nghĩa vụ tương ứng với phần vốn góp đã cam kết.
Điểm mấu chốt: luật không quy định bất kỳ ngoại lệ nào cho phép tạm dừng, hoãn nghĩa vụ góp vốn vì lý do tranh chấp nội bộ. Tranh chấp giữa các thành viên là một quan hệ pháp lý; nghĩa vụ góp vốn là một quan hệ pháp lý khác, độc lập. Việc “đang kiện nhau” không tạo ra căn cứ pháp lý để trì hoãn việc góp vốn.
Không góp vốn vì tranh chấp: hậu quả pháp lý cụ thể
Nếu thành viên A thực hiện đúng như tuyên bố — dừng góp 5 tỷ còn lại — thì hết thời hạn 90 ngày, các hậu quả sau phát sinh theo Điều 47 khoản 3 Luật Doanh nghiệp 59/2020/QH14:
Thứ nhất, nếu A chưa góp một đồng nào theo cam kết, A đương nhiên không còn là thành viên của công ty (điểm a khoản 3). Thứ hai, trường hợp của A — đã góp một phần — thì A chỉ có các quyền tương ứng với phần vốn đã góp, và không được chuyển nhượng quyền mua số vốn chưa góp (điểm b khoản 3). Phần vốn 5 tỷ A chưa góp được chào bán theo quyết định của Hội đồng thành viên, và công ty phải đăng ký thay đổi vốn điều lệ, tỷ lệ phần vốn góp cho đúng với thực tế đã góp.
Thực tiễn cho thấy: dùng “tạm dừng góp vốn” làm đòn bẩy trong tranh chấp là con dao hai lưỡi. Người dừng góp không những không gây được sức ép mà còn có nguy cơ mất tư cách thành viên, mất luôn vị thế đàm phán trong chính vụ tranh chấp mà mình đang theo đuổi.
Quyền biểu quyết gắn với phần vốn đã góp, không phải vốn cam kết
Một nhầm lẫn phổ biến: cho rằng đã cam kết 10 tỷ thì đương nhiên có quyền biểu quyết tương ứng 50% dù mới góp 5 tỷ. Luật phân định rõ hai giai đoạn. Trong thời hạn 90 ngày, thành viên có quyền và nghĩa vụ tương ứng với phần vốn đã cam kết (khoản 2 Điều 47). Nhưng sau khi hết thời hạn mà chưa góp đủ, thành viên chỉ còn các quyền tương ứng với phần vốn đã góp (điểm b khoản 3 Điều 47).
Cũng cần lưu ý chiều ngược lại: không ai được “khóa” quyền biểu quyết hợp pháp của thành viên khác với lý do đang tranh chấp, trừ khi Điều lệ công ty có cơ chế khác và cơ chế đó phù hợp với luật. Nghị quyết Hội đồng thành viên được thông qua bằng cách tước quyền biểu quyết trái luật của thành viên có nguy cơ bị tuyên vô hiệu khi tranh chấp được đưa ra giải quyết.
Tranh chấp giữa các thành viên giải quyết ở đâu?
Tranh chấp không biến mất chỉ vì nghĩa vụ góp vốn vẫn phải thực hiện — nó cần được giải quyết đúng kênh. Thứ tự thực tiễn thường là: trước hết theo cơ chế giải quyết tranh chấp trong Điều lệ công ty (nhiều điều lệ quy định thương lượng, hòa giải nội bộ bắt buộc trước); tiếp theo là trọng tài thương mại nếu các bên có thỏa thuận trọng tài; cuối cùng là Tòa án — tranh chấp giữa các thành viên về quyền và nghĩa vụ trong công ty là tranh chấp kinh doanh, thương mại, được giải quyết theo Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13.
Điểm cần ghi nhớ: trong suốt thời gian chờ thương lượng, hòa giải, trọng tài hay tòa án giải quyết, thời hạn 90 ngày góp vốn vẫn trôi. Chiến lược khôn ngoan là vừa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ góp vốn để giữ vị thế pháp lý, vừa theo đuổi vụ tranh chấp qua kênh phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Đang kiện nhau, thành viên có được tạm dừng góp vốn không?
Không. Luật Doanh nghiệp 59/2020/QH14 không có ngoại lệ tạm dừng nghĩa vụ góp vốn vì tranh chấp. Thành viên vẫn phải góp đủ, đúng hạn trong 90 ngày; không góp đủ thì chịu hậu quả theo khoản 3 Điều 47.
Thành viên A không góp nốt 5 tỷ thì công ty xử lý thế nào?
Hết thời hạn 90 ngày, A chỉ có các quyền tương ứng với phần vốn đã góp (điểm b khoản 3 Điều 47); phần 5 tỷ chưa góp được chào bán theo quyết định của Hội đồng thành viên; công ty đăng ký thay đổi vốn điều lệ và tỷ lệ phần vốn góp theo số vốn thực góp.
Có được dùng quyền biểu quyết để “phạt” thành viên đang tranh chấp?
Không. Quyền biểu quyết gắn với phần vốn góp theo luật; việc hạn chế quyền của thành viên trái với luật có thể khiến nghị quyết của Hội đồng thành viên bị tuyên vô hiệu khi có tranh chấp.
Tranh chấp về giá trị tài sản góp vốn thì xử lý ra sao?
Áp dụng Điều 36 Luật Doanh nghiệp 59/2020/QH14: tài sản góp vốn không phải là Đồng Việt Nam, ngoại tệ tự do chuyển đổi, vàng phải được định giá thành Đồng Việt Nam. Trường hợp tài sản được định giá cao hơn giá trị thực tế tại thời điểm góp vốn, các thành viên cùng liên đới góp thêm bằng số chênh lệch và liên đới chịu trách nhiệm đối với thiệt hại do cố ý định giá cao hơn giá trị thực tế.
Bài viết liên quan
- Ngân hàng số (neobank) có vốn nước ngoài tại Việt Nam: khung pháp lý và giấy phép
- Tiền mã hóa, tài sản số tại Việt Nam: khung pháp lý nhà đầu tư cần biết
- Định danh điện tử (eKYC) cho fintech: quy định pháp lý hiện hành
- Mô hình mua trước trả sau (BNPL) tại Việt Nam: có cần giấy phép?
- Cho vay ngang hàng (P2P) tại Việt Nam: khung pháp lý và giấy phép hiện hành
Nội dung phân tích được đối chiếu trực tiếp với quy định pháp luật Việt Nam hiện hành và thực tiễn giải quyết hồ sơ đầu tư nước ngoài (FDI) tại FLAT LAW FIRM.
